Çok Partili Rejim Denemeleri
Cumhuriyet Halk Partisi

Mustafa Kemal,düşündüklerini uygulamaya koyabilmek,TBMM’nin daha verimli çalışmasını sağlamak ve mecliste kuvvetli bir çoğunluğa sahip olabilmek için,Anadolu ve Rumeli Müdafa ı Hukuk Grubunu kurdu.Bu gruba I.Grup dendi;karşısında yer alan gruba da II.Grup dendi.Ancak ikinci grubun içinde de gruplaşmalar vardı.(Tesanüt,Halk Zümresi,İstiklal ..) Mustafa Kemal ,9 Ağustos 1923’te Halk Fırkası’nı kurdu.(Anadolu ve Rumeli Müdafa ı Hukuk Grubu partileşti.)
Mustafa Kemal ,yapmak istedikleri yenilikleri bu partini programına koydu.Parti cumhuriyetçilik,halkçılık,milliyetçilik ilkelerini benimsemişti.1950 yılına kadar iktidarda kalan Cumhuriyet Halk partisinin dönemine Tek Parti dönemi denir.İnkılaplar da bu partinin döneminde gerçekleştirilmiştir.

Terakkiperver (ilerici) Cumhuriyet Fırkası
Meclisteki II.Grubu oluşturanlar bir muhalefet partisi olarak ortaya çıktılar.(17 Kasım 1924) Kazım Karabekir,Ali Fuat Paşa,Refet Bele,Rauf Orbay,Adnan Advar tarafından kuruldu;genel başkanı Kazım Karabekir idi.
“Parti liberalizmden yana ve halkın hakimiyeti prensibini savunmakta idi.Genel olarak hürriyetlere taraftardır,din düşüncesine ve dini inançlara saygılıdır.” İbaresinin yer alması üzerine bütün muhalif unsurların toplandığı bir yer olmuştu.Nitekim Şeyh Sait isyanıyla bağlantısı görülerek 3 Haziran 1925’te kapatıldı.Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisidir.

Şeyh Sait İsyanı
Sebepleri:

  1. Saltanat ve Hilafetin kaldırılmasına ,yapılamaya başlayan inkılaplara duyulan tepki.
  2. İngilizlerin Musul Meselesini kendi lehlerine çözmek ve Doğu Anadolu’da bir Kürt devleti kurmak için halkı kışkırtması
  3. Terakkiperver cumhuriyet fırkasının halk üzerindeki etkisi
  4. Dini çıkarlarına alet edenlerin cahil halkı kolayca kandırmaları .

Ergani’nin Piran şehrinde başlayan (13 Şubat 1925),Şeyh Sait tarafından başlatılan isyan kısa sürede Diyarbakır ve Elazığ’a da yayıldı.İsyanı bastırmakta yumuşak davranan Fethi Okyar hükümeti istifa etti ve yerine İsmet Paşa hükümet kurdu.İlk iş olarak da,Takrir-i Sükun (Düzenin sağlanması) kanunu çıkarıldı (4 Mart 1925).

  1. (Takrir –Sükun kanunu;asayişin sağlanması,vatanın tehlikeden korunması,rejimin kökleşmesi için gereken tedbirleri almak yolunda hükümete geniş yetkiler vermişti.İsyanın bastırılmasında bu kanunun çok faydası olmuştur.İki yıl için çıkarılan kanun ,iki yıl daha uzatıldıktan sonra 4 Mart 1929’da yürürlükten kaldırılmıştır.)

Hükümet ayrıca biri Ankara’da biri de isyan bölgesi olan Diyarbakır’da olmak üzere tekrar iki İstiklal Mahkemesi kurmuştur.İsyan Nisan ayında bastırılmış ve elebaşları cezalandırılmıştır.Vatan ve Cumhuriyet büyük bir tehlike atlatmış ,Musul sorununun İngilizlerin istediği şekilde çözümlenmesine yardımcı olmuş ve ordumuz yıpranmıştı.Bazı mensupları olaya karıştığı için Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır.
Aynı zamanda çok partili rejim denemelerinin bir müddet askıya alınmasına sebep olmuştur.