Çocuk ve Ergenlerde Şişmanlık Sorunu I



Çocuklarda Şişmanlık neden ve nasıl oluşur?.

Vücudunuzun günlük etkileri(yürüme,koşma, konuşma, yediğimiz yiyecekleri sindirme,nefes alma,konuşma, vücut ısısını koruma ve çocuklarda büyüme v.s.) yapabilmek için bir enerji harcar. Bu enerjiyi yediğimiz besinlerden elde ederiz. Enerjinin ifade birimi kaloridir.Eğer besinlerde aldığımız enerji(kalori)fazla, buna karşın günlük işlerimizi yapmak için vücudumuzun harcadığı enerji az ise o zaman artan enerji vücudumuzda depolanacaktır. Bu depolanma yağ kitlesinin artması şeklinde olur.. Böylece artan yağ kitlesine bağlı olarak tartımız artar ve şişmanlık oluşur.Basit bir tanımla şişmanlık vücudun harcayamadığı yani fazla gelen enerjiyi yağ dokusunda (kumbara gibi) biriktirmesi ve bunun sonucunda vücut tartısının artmasıdır. Vücuda ihtiyacından fazla alınan her 7000 kalori yaklaşık 1 kg yağ olarak depolanır.Bu hesapla eğer bir kişi (çocuk veya erişkin) günde ihtiyacından 100 kalori fazla alıyor ise vücut ağırlığına 70 gün sonra 1 kg yağ ekleyecektir. Temel Besi elemanlarının kalori değerleri, 1 gram yağ 9 kalori, 1 gram şeker 4 kalori, 1 gram protein 4 kalori şeklindedir.Yiyeceklerden örnek verecek olursak;

1 Küçük porsiyon patates kızartması; 220 Kalori

1 Kutu gazlı içecek (kola,gazoz, buzlu çay) 150 kalori

1 Hamburger 257 Kalori

1 Poğaça 175 Kalori



Şişman çocukların çok büyük bir kısmında şişmanlığın nedeni, çocuğun beslenme yoluyla vücuduna giren kalori ile harcadığı kalori arasındaki dengenin bozulmasıdır. Bu tür şişmanlığa “Basit şişmanlık” diyoruz. Basit şişmanlıkta çocuk harcadığından fazla kalori almaktadır. Şişman çocukların az bir kısmında ise şişmanlığa yol açan hormonal veya genetik hastalıklar mevcuttur. Bu olgularda metabolik bozukluk nedeniyle şişmanlığa eğilim artmıştır ve tıbbi tedavi gereklidir.



Normalde Günlük Kalori İhtiyacı ne Kadardır?.

Çocuklarda günlük kalori ihtiyacı yaşa, cinse ve aktivite durumuna göre değişir. Örneğin 3 yaşındaki bir çocukta günlük alınması gereken toplam kalori ortalama 1200-1300 kalori iken, büyümenin hızlandığı ergenlik dönemindeki bir erkek çocukta bu 2500-2800 kaloriye kadar çıkabilmektedir.

Modern yaşam tarzı, özellikle hareket azlığı ve abur-cubur beslenme çocukların günlük yaşamında aldıkları kaloriyi artırırken, harcadıkları kalori miktarını azaltmaktadır. Bu nedenle şişmanlık oranı gelişmiş ve gelişmekte olan toplumlarda giderek artmaktadır.



Günlük Yaşamda Gereğinden fazla kalori almamıza yol açan etkenler?.

-Süt yoğurt, ayran peynir gibi kalsiyumdan zengin gıdalar yerine gazlı içeceklerin (kola, soda, meyva suyu) içilmesi

-Tok tutan , yavaş sindirilen ve barsak hareketlerini kolaylaştıran lifli gıdaların (baklagiller,sebze,meyveler) yetersiz tüketilmesi, hızlı pişirilmiş hazır (fast-food) besinleri yeme.

-Bol şekerli ve yağlı (fazla enerjili) yiyecekleri aşırı tüketme (cips, patates kızartması, gofret, çikolata, şekerleme v.b.)

-Hazır yiyecek (fast-food) tarzı beslenmenin artması (pizza, hamburger,ekmek arası)

-Düzenli öğünler yerine yağ karbonhidrat oranı yüksek gıdalar ile abur cubur beslenme

-Öğün atlayıp diğer öğünde aşırı miktarda yemek yeme

-TV’de yüksek kalori içeren yiyecek ve gazlı içecek tüketimini özendiren reklamların yoğun biçimde gösterilmesi





Günlük Yaşamda harcana Kaloriyi Azaltan Etmenler:

Okula Sevilse Gidip gelme,

Merdiven yerine asansör-yürüyen merdiven kullanımı,

Dışarıda oyun yerine evde TV ve Bilgisayar başında zaman geçirme bu sırada gereksiz yiyecek tüketimi(patlamış mısır,cips, gofret v.s.),

Sürekli sınavlar için çalışan çocukların oyun ve altiviteye zaman ayırmaması, yüklü ev ödevleri ve dersaneler nedeniyle spor etkinliklerine zaman ayıramaması, ders çalışırken stres nedeniyle gıda tüketiminin artması,

Beden Eğitimi Derslerinin yetersizliği,

Kentlerde yeşil alan ve oyun alanlarının eksikliği,

Şehir güvenliği ve trafik için duyulan endişe nedeniyle çocukların evde daha uzun süre kalmaları



Psikososyal Etkenler

-Bireylerin çalışan ailelerin beslenme Alışkanlıklarındaki değişme

-Aile içi stresler

-Tek Çocuk Olmak

-Parçalanmış aile

-Bireylerin Teşviki



Kaynak: Marmara Üniversitesi Çocuk Endoktrin Grubu