Canlı vücudunda meydana gelen bütün biyokimyasal reaksiyonlara metabolizma denir. Bu reaksiyonlarda enerji ve enzim kullanılır. Canlılardaki metabolizma ikiye ayrılır:



a) Anabolizma: (Özümleme‚ sentez, yapım, asimilasyon) Küçük moleküllerden büyük moleküllerin sentezlenmesine denir. Genelde dehidrasyondur. Gençlerde daha yüksektir. Enerji (ATP) gerektiren reaksiyonlardır.

Örnek;

– Fotosentez

– Protein sentezi

– Nişasta sentezi gibi olaylar.



b) Katabolizma: Yadımlama (= analiz = yıkım disimilasyon) reaksiyonlarıdır. Büyük moleküllerin küçük parçalara ayrılmasına denir. Yaşlılarda daha yüksektir. Örnek;

– Solunum

– Sindirim reaksiyonları

1 - 25 yaş arası Anabolizma > Katabolizma

25 - 45 yaş arası Anabolizma = Katabolizma

45 ve üzeri yaş Katabolizma < Katabolizma



Bazal Metabolizma: Canlılığın sürdürülebilmesi için gerekli minimum enerjinin kullanılmasına denir.

Yemekten 12 saat sonra ve tam dinlenme halinde, ısısı değişken olmayan bir ortamda ve uyanıkken ölçülür.

NOT: Bazal metabolizma dinlenme anında tüketilen oksijen miktarının ölçülmesi ile hesaplanır.

Örnek;

– Kış uykusuna yatan kurbağa ve sürüngenler

– Kışın yaprağını döken ağaçlar

– Bitkilerin tohumları bazal metabolizma yapar.

Bazal Metabolizmayı Etkileyen Faktörler:

– Bireyin yaşı.

– Bireyin cinsiyeti.

– Bireyin vücut büyüklüğü.

– Ortam sıcaklığı.



ATP (ADENOZİN TRİFOSFAT) MOLEKÜLÜ ve SENTEZİ

ATP, hücrelerdeki enerji molekülüdür. Metabolizmada kullanılan enerji‚ bu molekül ile taşınır. ATP, üç çeşit molekülden oluşmuştur. Bunlar;

1. Adenin (Azotlu organik baz)

2. Riboz (5 karbonlu şeker)

3. Fosforik asit (H3PO4)

Hücre bir yandan metabolizmasını sürdürebilmek için ATP üretmekte,bir yandan da ATP tüketmektedir.

Gerekli ATP ihtiyacı hücre solunumu ile karşılanmaktadır. Enerjiye ihtiyaç duyulduğunda ATP nin yapısındaki fosfatlar koparılarak serbest enerji açığa çıkarılır. Bu enerji ile başka bir metabolik olay yürütülmektedir.

ADP + P ....... ATP (Fosforilasyon)



1- Substrat düzeyinde fosforilasyon: Solunum reaksiyonlarında substrattan ayrılan enerjili fosfatlarla doğrudan ATP elde edilmesidir. Glikoliz ve krebs evrelerinde gerçekleşir.



2- Oksidatif fosforilasyon: Organik besinlerin yıkımı esnasında serbest kalan hidrojenlerin elektronları ETS üzerinden oksijene iletilirken açığa çıkan enerji ile ATP üretilmesidir.



3- Fotofosforilasyon: Işık enerjisi sayesinde klorofil molekülünden ayrılan elektronlardan ETS’de açığa çıkan enerji ile ATP üretilmesidir.



4- Kemosentetik fosforilasyon: Kemosentez reaksiyonlarında, inorganik maddelerin oksitlenme sırasında açığa çıkan enerji ile ATP sentezi yapılmasıdır. Sadece bazı bakterilerde görülür.

Not: ATP hücrede depo edilmez. ihtiyaç halinde sentezlenir ve harcanır. Bu yüzden hücre solunum gece gündüz her zaman devam eder.