MISIR PİRAMİTLERİ





Dünyanın yedi harikasından günümüze kadar ulaşan tek eser,Mısır'daki
Keops Piramididir. Mısır'ın başkenti Kahire yakınındaki Nil Nehrinin
batısında bulunan Giza Yaylasında bulunmaktadır.

Keops Piramidinin yanında biraz daha küçük olan Kefren ve Mikorinos
piramitleri bulunmaktadır. Ayrıca, içlerinde prenseslere ve firavunun en
yakın yardımcılarına ait mumyaların bulunduğu beş piramit daha vardır.

Büyük Piramit de denen Keops Piramidi, M.Ö. 2800 yıllarına doğru hüküm
süren Mısır'ın 4. Sülale devri hükümdarlarından Keops'un mezarıdır.
İkinci büyük piramit, Keops'un kardeşi olan ve O öldükten sonra firavun
olan Kefren'e aittir. Küçük piramit ise M.Ö. 2500'lü yıllarda hüküm
süren Mikerinos'a aittir.

Mısır piramitleri yeryüzündeki anıt-kabirlerin en eskileri ve en
büyükleridir. Bunların en haşmetlisi olan Keops Piramidi dış görünüşü
ile de "Dünyanın Birinci Harikası" olma niteliğine hak kazanmıştır.

Piramitler, firavunun mumyası ile hepsi birbirinden değerli eşsiz
nitelikteki sanat eserlerini; kral, kraliçe, prens heykellerini de
içlerinde saklıyordu ve bu eşsiz hazineleri saklamak için
yapılmışlardır.

Keops Piramidinin yüksekliği 138 metredir. Tepeden 10 metre kadar
aşınmıştır. Bazıları 10-15 ton ağırlığında olan 2.300.000 adet blok
taşın üst üste yığılmasıyla oluşturulmuştur. Bir kenarı 227 metre olan
dörtgen tabanı 50.524 metrekarelik bir alanı kaplar. Piramidin iç
ortasında, tepeden 100 metre kadar aşağıda ve tabandan 40 metre kadar
yukarıda firavunun odası vardır. Firavunun mumyası, hazinesi ve özel
eşyası bu odaya konmuştur. Oda 10,5 metre uzunlukta, 5 metre genişlikte
ve 6 metre yüksekliktedir. Buraya 50 metrelik bir dehlizden girilir.
Biri kraliçeye ait olan iki oda daha vardır.

Tarihçi Herodot'a göre, ağır granit blokları, piramidin üst bölümlerine
çıkarmak için 925 metre boyunda, 19 metre genişlikte bir rampa
yapılmıştır. Sadece bu rampanın yapılması bile 10 yıl sürmüştür. Bu
muazzam mezar, üç ayda bir toplanan 100.000 esirin çalışmasıyla 30 yılda
tamamlanmıştır. Daha sonra da Keops'un ve eşinin mumyalanmış cesetleri
bu mezara yerleştirilmiştir.

Krallık ailesinin lahitlerini barındırmak amacıyla yapılan piramitler
(Yunanlıların bir pasta adından esinlenerek verdikleri ad) Mısır'da çok
eski tarihlerde ortaya çıktı ve Eski İmparatorluğun (III.-VI. sülale,
İ.Ö. 2780-2380) belirgin anıtları olarak kaldı.

Piramitlerin biçimi bir simgedir; Gerçekten de kenarları basamaklar
halinde olduğunda piramitler ölü kralın ruhunun, babası Ra'ya yani,
Güneş'e kavuştuğu merdiveni belirtir; daha sonraları kenarları düz
yapılmaya başlandığında piramitlerin bulutların içinden geçerek eğimli
biçimde düşen güneş ışınları demetinin taşlaşmış bir görüntüsünü
simgelediği bilinir.Piramit ölü kral için yaptırılan mimari bütünün en
önemli bütünüydü.Çevresinde anıtsal bir duvar vardı; yanındaysa ölü
tapınakları yer alıyordu.Piramitlerin başlangıçta çok büyük olan
boyutları Eski İmparatorluk döneminde yavaş yavaş küçüldü ve Orta
İmparatorluk'ta belirli bir ölçüde kaldı.Yeni İmparatorluk dönemindeyse
piramitler kral mezarı olarak ortadan kalktı.

III. sülalenin kurucusu olan kral Zoser'in piramidi bilinen ilk
piramittir.Kahire'nin 28 km güneyinde Sakkara yaylasında eski başkent
Menfis (Memphis) yakınında yükselen bu piramit, firavunun emri üzerine
mimar İmhotep tarafından gerçekleştirildi.İmhotep piramit biçimindeki
ilk kral mezarını ortaya attı ve bu gelenek, firavunlara tanınan bir
ayrıcalık olarak kaldı.Dört bir yanındaki altışar geniş taş basamağıyla
dev bir merdiven gibi görünen Zoser piramidi 109m eninde 121m boyundaki
dikdörtgen bir taban üstünde yükseliyordu (61m).

Piramidin altında, kayalar içine derin biçimde oyulmuş ve mavi fayans
karolarla süslü ölü odaları bulunuyordu.Bu basamaklı piramit, 1600m
uzunluğunda ve 10,5m yüksekliğinde görkemli bir duvarla kuşatılan on beş
hektarlık merkezinde yer alır.Kralın bu "ebedi konutu"nda törenlerinin
kutlanmasına yarayan çeşitli ek binalar da, günümüzde Mısır'ın en
etkileyici arkeolojik sitelerinden biri olan bu anıtlar bütününün içinde
yer alıyordu.

Piramit yapımında bundan sonraki aşama Sakkara'nın 19 km güneyinde Medum
sitesinde IV. Sülalenin ilk firavunu Snefru tarafından
yürütüldü.Başlangıçta sekiz basamaklı olan mezar, basamakları
doldurtarak tabandan tepeye kesiksiz eğim halinde yükselen dümdüz dört
kenarı elde eden Snefru tarafından tam bir piramide dönüştürüldü.Snefru
için, Sakkara yakınında Dahşur'da iki piramit daha dikildi.

İSKENDERİYE FENERİ



Mısır'da İskenderiye Limanı'nın karşısındaki Pharos Adası üzerine
yapılmıştı. Romalılar Mısır'ı ele geçirdikten sonra burada Ptolemaios
(Batlamyus) olarak anılan bir devlet kurmuşlardı. İnşaası M.Ö. 285-246
yılları arasında süren Fener, bu devletin ilk iki kralı
Ptolemy-Batlamyus-Soter ve Ptolemy tarafından yaptırılmıştı.

Kaidesi ile birlikte 135 metre yüksekliğinde olan fener, beyaz mermerden
yapılmıştı. Tepesinde bulunan, tunçtan yapılmış büyük bir ayna 70
kilometre uzaklıktan görülüyor ve limana giren gemilere rehberlik
ediyordu.

Üç bölümden oluşan fenerin mimarı Knidos'lu Sostratus'tur. Alt bölümü
dikdörtgen şeklinde ve yaklaşık 55 metre yüksekliğindeydi. Orta bölüm,
yukarıya doğru giden rampası olan bir silindir şeklindeydi. Yaklaşık 27
metre yüksekliğindeydi. Üst bölüm ise silindir şeklindeydi ve üzerinde
alevin bulunduğu bir odası vardı.

İskenderiye Feneri, antik çağın yedi harikası içinde günlük yaşam için
kullanılan tek eserdir. Ayrıca yedi harikanın ve gelmiş geçmiş deniz
fenerlerinin en yüksek olanı da bu fenerdir.

Üst kısmı M.S. 955 yılında bir deprem ve fırtınada kopan fenerin gövde
kısmı da 1302'de başka bir depremde yıkıldı. 1500 yılında ise bu yapıya
ait kalıntılar tamamen yokoldu.

Üzerinde inşaa edildiği adadan dolayı Pharos olarak anılmış ve bu kelime
bir çok dile yerleşmiştir. İspanyolca, Fransızca ve İtalyancada Pharos,
deniz feneri anlamına gelmektedir. Yıkılmadan önce yapılan resimleri,
dünyadaki deniz fenerlerine yüzlerce yıldan beri örnek olmuştur.

BABİL'İN ASMA BAHÇELERİ



M.Ö. 450'li yıllarda tarihçi Herodot "Babil, yeryüzünde bilinen bütün
diğer şehirlerin ihtişamını aşar." demiştir. Herodot, şehrin dış
duvarlarının 80 kilometre uzunlukta, 25 metre kalınlıkta ve 97 metre
yükseklikte olduğunu ve 4 atlı bir arabanın gezinmesine uygun olduğunu
belirtmiştir. İç duvarlar, dış duvar kadar kalın değildi. Duvarların
içinde som altından yapılmış büyük heykeller bulunan kaleler ve
tapınaklar vardı. Şehrin içinde ünlü Babil Kulesi vardı. Bu kule, Tanrı
Marduk'a yapılan bir tapınaktı ve cennete ulaşmak için göğe doğru
yükseliyordu.

Babil, M.Ö. 605'den itibaren 43 yıl hüküm süren kral Nebuchadnezzar
tarafından yapılmıştır. Daha zayıf bir rivayete göre ise M.Ö. 810
yılından itibaren 5 yıl hüküm süren Asur kraliçesi Semiramis tarafından
yapılmıştır.

Bahçeler Nebuchadnezzar'ın sıla hasreti çeken karısı Amyitis'i
neşelendirmek için yapılmıştı.Amytis, Medes kralının kızıydı ve iki
ülkenin müttefik olması amacıyla Nebuchadnezzar ile evlendirilmişti.
Onun geldiği ülke yeşil, engebeli ve dağlıktı. Mezopotamya'nın bu dümdüz
ve sıcak ortamı onu depresyona itmişti. Kral, karısının sıla hasretini
gidermek için onun memleketinin bir benzerini yapmaya karar verdi. Yapay
dağlar ve suların akacağı büyük teraslar yaptırdı.

Yunanlı coğrafyacı Strabo'nun M.Ö. birinci yüzyıldaki tanımlamasına
göre, bahçeler birbiri üzerinde yükselen kübik direklerden oluşuyordu.
Bunların içleri çukurdu ve büyük bitkilerin ve ağaçların yetişebilmesi
için toprakla doldurulmuştu. Kubbeler, sütunlar ve taraçalar pişmiş
tuğla ve asfalttan yapılmıştı. Yüksekteki bahçeleri sulamak için Fırat
nehrinden zincir pompalarla su yukarılara çıkarılıyordu. Zincir pompa,
biri yukarıda, diğeriyse su kaynağında bulunan iki büyük volana gerili,
üzerinde kovalar bulunan bir sistemdi. Nehirden dolan kova yukarıya
çıkıyor içindeki suyu havuza boşaltıp tekrar nehre dönüyordu. Bu şekilde
üst seviyelere taşınan su, bahçeleri sula¤¤¤¤¤ teraslardan aşağıya
doğru akıyordu.

Yunanlı tarihçi Diodorus'a göre bahçeler yaklaşık 120 metre genişlikte ve 120 metre uzunluğunda ve 25 metre yüksekliğindeydi.

İstilalar yüzünden sönmeye başlayan şehir, özellikle Pers Kralı
Keyhüsrev'in Babil'i fethetmesinden sonra sönmeye başlamış, M.S. 5 ve 6.
yüzyıllarda kumlara gömülmüş ve bir kum dağı haline gelmiştir. Bu
şehrin, içindeki tapınakların ve asma bahçelerin kalıntıları ancak 20.
yüzyılda yapılan kazılarla meydana çıkarılabilmiştir

ARTEMİS TAPINAĞI



Bizanslı Philon "Babil'in asma bahçelerini, Olimpos'taki Zeus
Heykelini, Rodos Kolossusu'nu, yüksek piramitlerin kudretli işçiliğini
ve Mausoleus'in mezarını gördüm. Ama bulutlara doğru yükselen Efes'teki
tapınağı gördüğümde, diğerlerinin tümünün gölgede kaldığını hissettim."
diye yazmıştı.

Tanrıça Artemis adına ilk türbe M.Ö.800'lü yıllarda Efes'teki nehrin
yakınındaki bataklık kıyıya yapılmıştı. Bazen Diana da denen Efes
tanrıçası Artemis, Yunan Artemis'iyle aynı değildi. Yunan Artemis'i av
tanrıçasıydı. Efes Artemis'i ise belinden omuzlarına kadar birçok
göğüsle resmedildiği gibi verimlilik, bereket ve doğurganlık
tanrıçasıydı.

Bu eski tapınakta muhtemelen Jüpiterden düşen bir meteorit olduğu
düşünülen kutsal birtaş vardı. Tapınak, sonraki yüzyıllarda birkaç kez
tahrip olmuş ve yeniden inşaa edilmiştir. M.Ö.600'lerde Efes şehri büyük
bir ticaret limanı haline geldi ve Chersiphron adlı bir mimar yüksek
taş kolonları olan yeni ve büyük bir tapınak inşaa etti.

Lidya kralı Croesus, M.Ö.550'de Efes'i ve Anadolu'daki diğer Yunan
şehirlerini fethetti. Bu savaş sırasında mabet tahrip oldu. Croesus,
mimar Theodorus'a daha öncekilerin hepsini gölgede bırakan yeni bir
mabet yaptırdı. Yeni tapınak öncekinin 4 katı büyüklükte 90 metre
yükseklikte ve 45 metre genişlikteydi. Masif bir çatı, yüzden fazla taş
sütunla destekleniyordu

M.Ö. 356'da Herostratus adlı biri tarafından çıkarılan bir yangında
yanarak tahrip oldu. Bundan kısa bir süre sonra o günün en ünlü
heykeltraşı olan Scopas'lı Paros tarafından yeni bir mabet yapıldı.
Romalı tarihçi Pliny'ye göre yeni tapınak, 130 metre uzunlukta ve 68
metre genişlikteydi. Tavanı, yükseklikleri 18 metre olan 127 adet sütun
destekliyordu. İnşaat 120 yıl sürmüştü. Büyük İskender M.Ö.333'de Efes'e
geldiğinde tapınağın inşaası hala devam ediyordu.

M.S. 57'de St. Paul hristiyanlığı yaymak için Efes'e geldi. O kadar
başarılı oldu ki bundan, şehrin demircisi ve tapınaktaki heykellerin
sahiplerinden birisi olan Demetrius büyük bir korkuya kapıldı. Çünkü
Demetrius tapınaktaki heykellerin bir kısmının sahibiydi ve her yıl
tapınağa hacca gelenlerden iyi bir geliri vardı ve insanların dinini
değiştirmesi demek onun geçimini kaybetmesi anl¤¤¤¤¤ geliyordu. Birlikte
ticaret yaptığı diğer kişileri de yanına alan Demetrius heyecan verici
ve "Yaşasın Efesliler'in Artemisi" diye biten bir söylev yaptı ve halkı
galeyana getirdi. Hemen sonra St. Paul'un yardımcılarından ikisini
tutukladılar. Bunu bir isyan takip etti. Sonuçta St. Paul, tutuklanan
yardımcılarıyla şehri terketti ve Makedonya'ya geri döndü.

262'de ¤¤¤ların bir akını sırasında büyük Artemis tapınağı yakılıp
yıkıldı. Bir yüzyıl sonra Roma İmparatoru Constantine şehri yeniden
inşaa ettirdi. Fakat hristiyan olduğu için tapınağı restore
ettirmedi.Constantin'in çabalarına rağmen Efes eski günlerine dönemedi.
Çünkü gemilerin demirlediği liman yokolmuştu. Nehrin taşıdığı alüvyonlar
tarafından deniz şehirden uzaklaşmıştı. Zamanla şehir sakinleri kenti
terkettiler. Mabetin kalıntıları başka yapıların ve heykellerin
yapılmasında kullanıldı.

British Museum'dan John Turtle Wood 1863'de tapınağı araştırmaya
başladı. 1869'da 6 metre derinlikte, çamurların içinde tapınağın
temellerini buldu. Bulduğu heykelleri ve bazı kalıntıları British
Museum'a ¤¤¤ürdü.

1904'de yine aynı müzeden D.G. Hograth'ın liderliğindeki bir ekip
kazılara devam ettiler ve sitede birbirinin üzerine inşaa edilen 5
tapınak olduğunu keşfettiler. Bugün gelen ziyaretçilere tapınağın yerini
belli etmek için, bataklık halinde olan bölgeye sadece bir tek sütun
dikilmiştir.

OLİMPOS'TAKİ ZEUS HEYKELİ



Eski zamanlarda Yunanlılar'ın en büyük festivali, "Tanrıların Kralı
Zeus" onuruna düzenlenen Olimpiyat Oyunlarıydı. Bugünkü Olimpiyat
oyunlarına benzeyen bu müsabakalarda Anadolu, Suriye, Mısır, Yunanistan
ve Sicilya'dan atletler yarışırlardı. Olimpiyatlar ilk kez M.Ö. 776'da
başladı. Oyunlar 4 yılda bir düzenleniyordu ve Yunan şehir devletlerinin
bütünlüğünü sağlamaya yardımcı oluyordu. Yunanlılar, Yunanistan'ın batı
kıyısında Peloponnesus denen bölgedeki Olimpos'ta Zeus adına bir
tapınak yaptırmışlardı. Kutsal oyunlar süresince, şehir devletleri
arasındaki savaşlar kesiliyor ve oyunlar için Olimpos'a (Olympia)
gidecekler için güvenli bir geçiş imkanı sağlanıyordu.

Oyunların yapıldığı yerde bir stadyum ve kutsal bir koruluk vardı.
Yunanlılar ilk zamanlarda basit bir yapısı olan tapınağın yerine, zaman
içinde oyunların öneminin artmasıyla, yeni ve tanrıların kralının adına
yaraşır bir tapınak yapmak istediler. Bunun için Elis'li Libon yeni bir
tapınak yapmaya başladı ve M.Ö. 456'da Zeus tapınağı bitirildi.

Tapınak dikdörtgen bir platform üzerine inşaa edilmişti. Binanın
yanlarında yeralan 13 adet büyük sütun, tavanı destekliyordu. Her köşede
6 adet sütun vardı. Üçgen şeklindeki tavan heykellerle doldurulmuştu.
Kolonların üzerindeki pedimentler, Heracles'in heykelleriyle süslüydü.
Tapınağın içerisinde tanrıların kralı Zeus'un görkemli bir heykeli
yeralıyordu.

Heykeli, Atina'daki Parthenon tapınağı için Athena heykelini yapan
Phidias yapmıştır. Heykel tapınağın batı ucuna yerleştirilmişti. 7 metre
genişlikte ve yaklaşık 12 metre yüksekliğindeydi. Zeus, özenle
hazırlanmış tahtında oturur şekildeydi. Başı neredeyse tavana değiyordu.
Sağ elinde zafer tanrıçası Nike'ı tutuyordu. Sol elindeyse üzerinde
çeşitli ****llerden kakmalar olan ve üzerinde kartal olan bir hükümdar
asası vardı. Altın, abanoz, fildişinden yapılmış olan ve değerli
taşlardan kakmaların bulunduğu Zeus'un oturduğu taht, heykelin
kendisinden daha etkileyiciydi. Üzerinde, Yunan tanrılarının ve sfenks
gibi mistik hayvanların oyma figürleri yeralıyordu.

Heykelin derisi fildişinden, sakalı, saçları ve elbisesi altındandı.
Tasarım, bir ahşap çerçeveye altın ve fildişi levhaların tutturulmasıyla
yapılmıştı. Olimpos'un havası çok fazla nemliydi. Bu yüzden fildişi
levhaların çatlamaması için tapınağın altındaki özel bir havuzda
bulundurulan bir yağ ile sürekli yağlanıyordu.

Roma imparatoru Theodosius I, M.S.255 yılında, bir dinsiz adeti olduğu
gerekçesiyle olimpiyatları durdurdu. Daha sonra zengin Yunanlılar,
heykeli Bizans'a taşıdılar. Heykel, M.S.462 yılında çıkan bir yangında
yokoldu.

Olimpos'ta 1829'da Fransızlar tarafından burada bulunan bazı heykel parçaları Paris'te Louvre müzesinde sergilenmektedir.

Bugün, bölgedeki stadyum restore edilmiştir. Zeus tapınağıyla ilgili
birkaç sütun haricinde hiçbir şey kalmamıştır. Heykel ise tamamen
yokolmuştur. Ancak, o döneme ait bulunan paralar üzerindeki resimlerden,
mabedin şekli hakkında ipuçları elde edilebilmiştir.

Mausoleum



Plinius'un bildirdiğine göre, dünyanın yedi harikasından biri sayılan
Mausoleum, M.Ö. 350 de Mausolos için karısı Artemisia tarafından
yaptırılmıştır.

"Farklı cephelerin süslemeleri ve mükemmelliği birbirini taklit eden
farklı sanatcılar tarafından ele alındı. Leochares, Bryaxis, Skopas ve
bazılarının düşündükleri gibi Timotheus'un sanatlarının seçkin
mükemmelliği o yapıya dünyanın yedi harikası arasında ün kazandırdı."
Antik yazarlardan Vitrivius böyle söylüyor. Romalı tarihci Plinius'a
göre pteron kare şeklindeydi ve çevresinde 36 tane ion stili sütun
vardı. Her sütun arasında bir heykel dikiliydi. Pterondaki kabartmalar
Amazonlarla Yunanlıların savaşını gösteriyordu. Pteron üzerinde yirmi
basamaklı bir piramit vardı. Piramit beyaz paros mermerindendi.
İskenderiye limanının karşısında bulunan paros adasından özel
seçilmişti. En üstte quadrika (dört atlı araba) bunun üzerinde ise
Mausolos ve Artemisia'nın heykelleri bulunuyordu.

Tüm istilalara ve doğal afetlere karşın Mausoleum İS. 1406 yılına dek
ayakta kalmayı başarmıştır. Ta ki Alman mimar Schegelholt tarafından
yapılan St. Peters kalenin yapımına dek. Bu zamana kadar 1500 yıl ayakta
kaldı. Sadece basamakları görünen yapının derinlerine giderek elde
ettikleri mermeri yakıp kireç yaptılar. Bazı kabartmalar duvar taşı
olarak kullanıldı. Bazılarının üzeri silinerek oymalar kazındı. 1875 de
Sir C. Newton kazılara başlar, bazı friz ve Mausoleon ile Artemision'un
heykellerini ve büyük aslan heykelleri İngiliz Britich Museum'a taşındı.


Mausoleum'un yapımı yarılandığında Halikarnassos'un parası biter ve geri
kalan bölümler özveri ile yapılır. Neyazık ki şu an yapının yerinde
görülecek hiç bir şey yoktur. Bu ünlü yapı Halikarnassos'un diğer karia
kentlerinden daha fazla tanınmasını sağlamıştır.

Rahip Eustatius 12.yy da "Homeros üzerine açıklamalar" adlı eserinde Mausoleum için ölümsüz pırlanta sıfatını kullanır.