Mağaraların Tahribi ve Kirlenmesi



Kirlilik iki düzeydedir: Mağara atmosferi kirliliği & Mağara kayacı oluşumlarının kirliliği.

Her geçen gün mağaralar alınan tüm koruyucu önlemlere rağmen gittikçe daha fazla kirlenmektedir, insanoğlu yeryüzündeki diğer tüm doğal güzelliklere davrandığı gibi yeraltındaki bu doğal güzelliklere de düşüncesizce davranmaktadır.

Bu kirlilik artık Türkiye’de de başlamıştır.Artan mağaracı sayısının mağara ortamına getirdiği genel bir tehdit söz konusudur.Bazı mağaracı dernek ve kulüler içindeki çekirdek gruplar bir yandan çevre korumayla ilgili nutuklar atarken bununla çelişen aktiviteler yapmaktadır.Örneğin bu gruplar kendilerini tatmin etmek amacıyla, hazırladıkları yeni mağaracılar için zor olan ve teknik gereken mağaralara, mağara ortamına zarar verecek sayıda kişi sokmaktadır.Hatta, sportif olmaktan öte hiç bir amaç taşımayan etkinliklere para kaynağı bulmak amacıyla mağaraların turizme açılmasına karşı gibi görünürken kar amacı taşıyan turistik geziler bile yapmaktadır.

Mağaralara giren ekipler aşağıdaki nedenlerden dolayı 10 kişiden fazla olmamalıdır:

a. Mağaralara yeni giren grupların çevre koruma konusunda her an uyarılabilmeleri

b. Biyolojik olarak büyük grupların mağara canlıları üzerindeki şoka varan etkileri (örn. kışın)



Diğer tahribat unsurları

Bu tahribata başkaları da katılmaktadır. Örneğin akvaryumculara satmak üzere bazı kişiler mağaralardaki sarkıt ve dikitleri kırarak toplamaktadır. Köylüler ya da şehirden gelen bilinçsiz mağara meraklıları da diğer bir tehdit unsurudur.

Gerek mağara dernek ve kulüplerinin mağaralara götürdükleri ve denetimlerini sağlayamadıkları insanlar, gerekse mağara meraklıları ya da köylüler oluşumlara direk zarar vermese de üzerinde yürüdükleri travertenleri çamurlu ayaklarıyla kirletmekte, duvarlara yazılar yazmakta ve canlıları ürküterek faunaya zarar vermektedir. Daha kötüsü ise sarkıt dikitleri bazı bilgisiz insanlarımızın içlerine altın saklanabileceğini sanarak parçalamalarıdır.

Hazineci diye adlandırdığımız kişiler ise mağaraların gerçek düşmanlarıdır. Bu altın hırsından gözü dönmüş insanlar mağaraları kazarak tarihi kirletmektedir. Çıkardıkları az sayıda değerli eşya yetmiyormuş gibi bir de para etmeyeceğini düşündükleri antik testileri, paleolitik çağdan kalma kap kacağı , kemikleri parçalamakta ve oraya buraya atmaktadır. Böylece bu tip mağaralardaki tarihi analiz etmeye çalışan arkeolog ve pratisyenler için durum bir kaos halini almaktadır. Çünkü yan yana duran iki ayrı cinsteki buluntunun yer değiştirmesi bu buluntular arasındaki ilişkiyi yok etmekte, bulguları ve dolayısıyla tarihsel mantığı alt üst etmektedirler.

Mağaraların tahrip edilmesi yetmiyormuş gibi bir de dışarıdaki etmenler mağaraların kirlenmesine neden olmaktadır. Bu durum yurt dışında öyle bir duruma gelmiştir ki, korumacı grupların yardımından uzak kalan düdenler ve küçük dolinler şehir çöplükleri haline gelmiştir. Nasıl olsa düdenlere giren sular bu çöpleri alıp götürür düşüncesiyle bu mağaralar sonuna kadar çöple doldurulmaktadır. Bir zaman sonra suyunu filtre edemeyen bu karstik kaynakların renkleri yeşil kahverengi bir renk almakta ve içinden su kokuşmaktadır. Bunun en iyi örneklerini yurdumuzda Antalya ve Zonguldak şehirlerinden verebiliriz. Antalya’da yaşayanlar bilirler ki açılan foseptik çukuru hiçbir zaman dolmaz çünkü şehrin altı adeta boş gibidir. Tüm bu pis sular çatlaklar boyunca yer altı kaynaklarına oradan da denize karışmaktadır.

Fransa’da 1900’lerin başında karstik bölgeler çok fakir insanların yaşadığı yerlerdi. Çobanlar hasta hayvanlardan kurtulmak için onları düdenlere atmaktaydı. Köylüler de dışkıları dahil tüm çöpleri bu tip yerlere atıyordu. Bu yüzden tifo salgınları tüm vadilere bu karstik kaynaklarca yayılmaktaydı. Çünkü vadilerde yaşayanlar sularını bu düdenlerden gelen kaynaklardan alıyorlardı.

Mağaracılığın babası Edouard-Alfred Martel fluoressein renklendirme yöntemi ile karst su ağının sistematiğini buldu. Kalkerli toprakların suyu, kumlu topraklar gibi süzmediklerini ortaya çıkardı. Martel 1902 yılında düdenlere ve kaynaklara her türlü çöpün atılmasını yasaklayan bir yasa tasarısını Fransız parlementosunda onaylattırıncaya kadar bir çok insan bulaşıcı hastalıklardan öldü.

Mağaracılığı spor olarak yapan insanların bu konuda en duyarlı olanlar olmalıdır. Yiyecek kapları, konserve kutuları, atık piller, kullanılmış flaş ampülleri, karpit artıkları(karpit artıkları arsenik vb. çok zehirli maddeler içerir.), sigara paketleri gibi artıklar zamanla mağaraları çok kötü bir duruma sokmaktadır. Ayrıca mağaraların araştırılmasında büyük önemi olan harita çalışmaları sırasında istasyon noktaları için konan işaretlere de

dikkat etmeli, bu işaretlerin sonradan toplanabilecek, üstünde rakam yazılabilecek kartlar ile yapılmasına çalışılmalıdır.

Yarasaları kış uykusu sırasında (hibemation) gürültü, temas ya da ışık etkisi ile uyandırmak metabolizmalarında ölümcül etkiler bırakabilir. Bu uykunun sonuna kadar gereksindikleri enerjiyi uyandırıldıklarında normalden daha hızlı harcayacaklarından bu uykunun sonunda uyanamamaları büyük bir olasılıktır.

Mağaraların bu kadar hassas bir ekolojiye sahip olmaları nedeniyle hepimizin yeterli bilince ulaşması için hem kendimizi hem de çevremizdekileri eğitmeye çalışalım.

Onur Özbek

ODTÜ