1-Sahte ilaç nedir?

Sahte ilaç saf olmayan, eksik ya da hatalı aktif madde içeriğine sahip olan ilaçlara denir. İlaç sahteciliği tüketiciyi kandırmaktan öte hastaların yaşamlarını tehlikeye atması nedeniyle önemli bir suçtur.

2- Sahte ilaç nasıl anlaşılır?

Sahte ilaçlar hastalar açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Son yıllarda, sahte ilaçların üretiminde büyük bir artış söz konusu olmuştur. Sahte ilaçları piyasaya sürenlerin ilaçların paketlerini başarıyla kopyalayan teknolojiler kullanmaları bu tehlikenin boyutlarını artırmaktadır. Çünkü kopyalanan ürünlerin paketleri hastaların ayırt edemeyecekleri kadar orijinallerine benzeyebilmektedir. Buna rağmen, uzman olmasanız bile sahte ilaçları fark etmenin bazı yolları vardır.

Bazı örneklerde, eksik paketlemeler yapıldığı, üzerinde imla ve harf hatalarının olduğu dikkati çekmektedir. Yine paketlerdeki damgaların kalitesiz olduğu ve paketin üzerindeki renklerin olması gereken ton ve kalitede olmadığı görülmektedir. Bir diğer dikkat edilecek nokta ise paketlerdeki hapların orijinalinden farklı renkte ve kalitesiz bir görüntüye sahip olmasıdır. Bazı örneklerde, hapların bozuk bir görüntüye sahip olduğu ve büyüklüklerinin de birbirinden farklı olduğu görülür.

Önemli olarak özellikle dikkat edilmesi gereken nokta tüm ilaçların ruhsatlı eczanelerden alınması veya yine ruhsatlı hastahane ve kliniklerden temin edilmesidir. İnternet ortamında satılan ilaçların sahte ilaçların dağıtımında en etkin yollardan biri olduğu bilinmektedir

Satın alınan ilacın sahte olduğuna dair en ufak bir şüphesi olanlar mutlaka bu konuda Sağlık Bakanlığı’na bilgi vermelidir. Ayrıca, en yakın eczaneye danışılabilir ve ilacın orijinalini üreten üretici firmayla irtibata geçilebilir.

2- Sahteciliğin sonuçları nelerdir?

Sahtecilik ciddi toplumsal ve ekonomik sonuçlar doğurur. En önemli sonucu hastaların güvenli veya etkin ürüne ulaşamaması ve ciddi hayati riskle karşı karşıya kalmasıdır.

Türk mevzuatında sahte ilaçlara ilişkin net bir açıklama olmamakla birlikte 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 187. maddesine göre göre sahte ilaç üretimi ve satılması suçtur. Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak nitelikte ilaç üreten veya satanlar, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasına çarptırılır.

3- Sağlığa zararları var mıdır? Nelerdir?

Sahte ilaçların kullanılması, farklı hastalıklara yol açması ve hatta ölümle sonuçlanabilecek kadar ciddi sonuçlar yaratmaktadır. Bazı sahte ilaçlarda toksik maddeler bulunmaktadır. Bu toksik maddeler sahte ilaç üreticisinin ilaçlardaki tadı da taklit ederek gerçekmiş havası vermeye çalışmasından kaynaklanmaktadır. Global sağlık otoriteleri sahte ilaçların sebep olduğu bir çok ölüm ve hastalık vakası olduğunu belirtmiştir.

Sahte maddeler veya eksik tedavi, beklenmedik advers reaksiyonlardan toksititeye ve/veya anaflaksiye kadar uzanan durumlardan dolayı bireylere zarar verebilir. Yaşamı da tehdit eden bu ilaçlar Afrika ve Asya’da ölümlere neden olmuştur.

Örneğin, etkisiz bir kanser ilacının kullanımı tümör gelişimini engellemezken (ABD’de sahte kanser ilaçları FDA tarafından toplatılmıştır),antibiyotikler bir bulaşıcı hastalığı tedavi etmeyecek veya sahte aşıyı içeren bir “aşılama” hastalıktan korunma sağlayamayacaktır. Uygun olmayan tedaviler, hastalıkların artan düzeyde bulaşmasıyla veya antibiyotik direncinin gelişimiyle, kamu sağlığı açısından bir risk teşkil eder. Ayrıca, sahte ilaçların meşru tedarik zincirine girmesi durumunda, ulusal sağlık sisteminin güvenilirliği de zedelenebilir, çünkü hastalarda tamamen güvenli tedavilere karşı mantıksız bir korku gelişebilir.

4- En çok hangi ilaçların sahtesi üretiliyor?

Son yıllarda, Dünya Sağlık Örgütü’nün tespitlerine göre dünyadaki ilaçların %6’sı sahtedir, ABD’de lipit düşürücülerden kanser ilaçlarına kadar geniş bir yelpazede sahte ilaçlar tespit edilmiştir. Ülkemizde ilaç dağıtımının genel olarak güvenli olmasına rağmen, bazı gelişmekte olan ülkelerde ilaçların %50’sinin sahte olduğu tahmin edilmektedir. Bu oran Afrika kıtasında %80’lere kadar çıkmaktadır. Özellikle, yüksek satış oranlarına sahip ilaçlar taklit edilmektedir. Örneğin, Afrika’daki Malarya ilaçlarının çoğunun sahtesi yapılmaya çalışılmaktadır. Bu sahte ilaçların çoğu Hindistan ve Çin’de üretilmektedir. Yüzlerce jenerik ilaç üreticisinin olduğu bu ülkelerde kontroller yeterli olmamaktadır.

5-Sahte ilaç olduğu anlaşıldığında hasta nereye başvur malı?

Hastalar satın aldığı veya kendisine verilen ilacın sahte olduğunu anladıklarında, hemen doktoruna, satın aldığı eczaneye, ilacın meşru üreticisine ve Sağlık Bakanlığı’na bilgi vermelidirler.

6-Sahteciliğin nedenleri?

Bugün artık etiketlerden tutun, ilaçların etken maddelerine kadar herşeyi üretmek için gereken teknoloji son derece yaygınlaşmıştır. Pazarların küreselleşmesi sahte ürünlerin dağıtımını kolaylaştırmıştır. Internet üzerinden sahtecilerin tüketicilere ve pazarlara erişimin kolaylaşması da sahteciliğin artmasına sebep olmuştur. Diğer önemli iki sebep ise bir çok ülkedeki ilaç dağıtım sistemlerine ilişkin uygulama ve cezalar açısından uygulanan zayıf yönetmeliklerin sahteciler açısından yeterince caydırıcı olmaması ve diğer ilaç suçlarına kıyasla sahteciliğin daha karlı ve daha az riskli olmasıdır.

Sahte ilaçların tespitine ilişkin yöntemler:

• Ürün son derece düşük bir fiyattan satılıyorsa, bunu özellikle dikkatle alın.

• Çıkarılmış ve değiştirilmiş ürün etiketine dair işaretler olup olmadığına bakın.

Sahtecilerin yaygın bir uygulaması orijinal etiketi çıkarıp bunu sahte etiketle değiştirmektedir. Bunu yapmak için çakmak gazı, aseton veya kabın üzerinde yapışkan bir kalıntı bırakabilecek başka bir çözelti kullanırlar. Ayrıca, etiketin kenarlarında renkler çözeltiden dolayı solmuş ve uçmuş olabilir.

• Son kullanım tarihinin değiştirilmiş olup olmadığına bakın.

Sahteciler genellikle “vadesi dolmak üzere olan” ürünleri satın alıp etiketleri değiştirir.

• Ürün ambalajında kurnazca yapılmış değişiklikler arayın (daha önceden satın alınan ürünlerle karşılaştırın); meşru paralel ithalat ürünlerdekiler hariç.

Ambalajlarda, kağıt dokusu, etiketlerin boyutu ve kalınlığı, ayrıca kağıdın parlaklığı veya cilasında farklılık olup olmadığını inceleyin. Yazı karakteri ve karakter boyutu, baskı rengi veya kabartmalı baskılardaki farklılıklara bakın. Mümkün olduğunda, ambalajın kapakları ve yüzeylerindeki bütün baskıları daha önceden satın alınmış ürünlerle karşılaştırın. Hologram veya renkler arası geçiş yapan mürekkepler gibi aleni güvenlik özelliklerine bakın. Son olarak, mühür bandı veya mühürlerde kırılma veya yırtılma olup olmadığına bakın.

• Kabın boyutunda değişiklik olup olmadığına bakın (daha önceden satın alınmış ürünlerle karşılaştırın); meşru paralel ithalat ürünleri kapsam dışıdır.

Kap uzunluğu, çapı ve şeklindeki farklılıklara bakın. Şişe ağzı veya kapakların çaplarında değişiklik olup olmadığını inceleyin. Cam veya plastik kapların kalınlığındaki değişiklik ve kap renk tonlarında değişiklik olup olmadığını kontrol edin.

• Ürünün fiziksel özelliklerini karşılaştırın.

Renk, tablet veya kapsül işaretlerini, ilacın şekli ve kalınlığını inceleyin. Büyük değişikliklerin olup olmadığını görmek için ürünü tartabilirsiniz.