SF (Sosyal Fobi): Utanç verici bir duruma düşmekten, onaylanmayacak bir davranışta bulunmaktan, alay edilmekten, rezil olmaktan, eleştirilmekten, reddedilmekten, beğenilmemekten, olumsuz olarak değerlendirilmekten duyulan korku.

SF anksiyete bozukluklarından biridir ve sosyal anksiyete bozukluğu olarak da isimlendirilir. Yunanca kökenli bir kelime olan fobinin bire bir çevirisi korkudur. Fobi kavramı psikolojide irrasyonel (gerçekçi olmayan, akıl dışı) ve aşırı korkular için kullanılır.

SFyi basitçe utangaçlık veya aşırı utangaçlık olarak tanımlamak doğru olmaz. SF utangaçlığın ötesinde utanma korkusudur ve bundan fazlasını da kapsar. Başkalarının beklentilerine fazla önem verme, kendi isteklerini açıkça ortaya koyamama, hayır diyememe, aşırı düzeyde kendinin farkında olma, kendini fazla eleştirme, hataları gözünde büyütme, incelendiği düşüncesiyle kalabalık ortamlarda göz önünde bulunmaktan rahatsızlık duyma gibi eğilimler SFlilerin belirgin nitelikleri olarak sayılabilir. SFnin temelinde onaylanmama korkusu vardır ve “Başkaları ne der?” sorusu arttıkça SFye yatkınlık da artar.

SFyle aynı kategoride değerlendirebileceğimiz çekingen kişilik bozukluğu da kendine güven eksikliği ve düşük özsaygı, sosyal becerilerde yetersizlik inancı, kabul göreceğinden emin olmadıkça sosyal ilişkiye girmekten kaçınma gibi belirtileri içerir.

SFnin Yaygın Olarak Ortaya Çıktığı Durumlar

SFliyi korkutan çok farklı ortamlar bulunabilir. Bunların ortak özelliği diğer insanlarla -en azından aynı ortamın paylaşılmasıyla- bir ilişki içinde olunmasıdır. SFliler genellikle yalnızken rahattırlar. Bu rahatlığın bozulması -genelleşmiş bir SFnin göstergesi olarak- insanın bulunduğu her ortamda gerçekleşebileceği SF belli durumlara ya da konulara özgü de olabilir.

İşte birkaç örnek:

Cinsellik

Sınava girme

Tartışmaya girişme

Genel tuvaletlere gitme

Alışverişte pazarlık etme

Karşı cinsle iletişim kurma

Topluluk önünde konuşma

Genel yerlerde yemek yeme

Statüsü yüksek biriyle konuşma

Başkalarının önünde soyunup giyinme

SFnin Belirtileri

Fizyolojik Belirtiler

(Bedeninizde ortaya çıkan değişiklikler)

Yüz kızarması

Terleme

Ağız kuruması

Kalp çarpıntısı

Nefes kesilmesi

Nefes darlığı

Titreme

Zihinsel Belirtiler

(Sosyal ortamlarda nasıl olmanız gerektiği ve kendiniz ile ilgili düşünceleriniz)

Güçsüzüm.

Yetersizim.

Çirkinim.

Beğenilmiyorum.

Sevilmeye layık değilim.

Mükemmel olmalıyım.

Asla hata yapmamalıyım.

Kaygılı olduğumu belli etmemeliyim.

Çok rahat davranmalıyım.

Kusursuz görünmeliyim.

Kimseyi gücendirmemeliyim.

Herkesin beğenisini kazanmalıyım.

Davranışsal Belirtiler

(Kaçınma yöntemleriniz)

Korkulan ortama girmeme

Korkulan ortamı terk etme

Göz temasından kaçınma

İlgisiz şeyler düşünme

Hayallere dalma