Jean Paul Sartre kimdir? hayatı biyografisi otobiyografisi

JEAN PAUL SARTRE



21 Haziran 1905'te Paris'te doğdu. Babası o çok küçük yaştayken öldü ve annesi de ailesinin yanına döndü. Sartre hep örnek çocuk olarak gösterildi. La Rochelle Lisesi'ne devam etti ama olgunluk sınavını Louis le Grand Lisesi'nde verdi. Eğitimini Ecole Normale Supérieure'de İsviçre'deki Fribourg Üniversitesi'nde ve Berlin'deki Fransız Enstitüsü'nde sürdürdü. 1929 yılında Simone de Beauvoir'la tanıştı. Çeşitli liselerde öğretmenlik yaptı. 2. Dünya Savaşı sırasında Almanlar tarafından hapse atıldı; hapisten çıktıktan sonra Direniş hareketine katıldı. “Sinekler” adlı tiyatro oyunu onun Direniş hareketinde olduğunu bilmeyen Almanlar'ın izniyle oynandı (1943). Aynı durum “Varlık ve Hiçlik” adlı oyununda da meydana geldi (1943). Oyunlarının her ikisi de baskı karşıtıdır; “Varlık ve Hiçlik”te Sartre ilk kez felsefesini ortaya koydu. 1945 yılında öğretmenliği bırakarak “Les Temps Modernes” adlı edebi-politik dergiyi kurdu. Kitaplarının çoğunda edebi ve politik sorunları işledi. Savaş sonrası dönemde özellikle politik etkinlikleriyle öne çıkan Sartre eleştirilerini saklamasa da SSCB'ye destek veriyor Fransa'nın Cezayir'e karşı yürüttüğü savaşa karşı çıkanların başında geliyordu; Les Temps Modernes sömürgelerdeki savaşlara karşı 1953'ten başlayıp 1957'de yoğunlaşan bir savaş yürüttü; Sartre “121'lerin Bildirgesi”ni imzaladı 1961-62 yılındaki büyük gösterilere katıldı. 1964 yılında Nobel Ödülü'nü geri çevirdi; böylesi bir ödülün yapıtlarının bütünlüğünü zedeleyeceğini düşünüyordu. 1966-67 yılları arasında Vietnam Savaşı'nda meydana gelen katliamları sorgulamak üzere kurulmuş olan Russel mahkemesinin de başkanlığını yaptı. 1968 yılında Sovyetler'in Prag'a müdahalesinin ve Fransa'daki öğrenci hareketlerinin üzerine Sovyet sosyalizmini ve kendi klasik aydın tutumunu sorgulamaya girişti. O dönemde Maocular'la da bir yakınlaşması oldu. 1973 yılında Liberation'u kurdu. 1974 yılında gözleri büyük oranda görmez oldu bu nedenle etkinliklerini yavaşlatarak daha çok Doğu ülkeleri üzerindeki baskıların sona erdirilmesi insan haklarının korunması gibi konularda çalışmaya başladı. Pierre Victor'la (Benny Levy'nin takma adı) aydının rolü bireyin Tarih'teki yeri şiddet ve kardeşlik konuları hakkında “Pouvoir et liberté” adında bir yapıt hazırladı. Siyasal etkinliklerinin yazar tarafını bazen maskelemiş olmasına karşın Sartre son derece düzenli bir zihinsel çalışma yürüterek gününün altı saatini yazmaya verdi. Edebi nesne Sartre'a göre “Yalnızca hareket halindeyken varolan bir topaçtır. Onu ortaya çıkarmak için adına okumak denen somut bir eyleme ihtiyaç vardır.” Yazmak okurun özgürlüğüne çağrıda bulunmaktır. Sartre 15 Nisan 1980'de Paris'te öldü. Sartre'ın önemli kitapları arasında Özgürlüğün Yolları Bulantı Gizli Oturum Kirli Eller Sözcükler Duvar sayılabilir; bunun yanı sıra yayınlanmış ya da bitirilemeyerek yayınlanmamış birçok yapıtı vardır.



Sartre'ın adıyla birlikte anılan Varoluşçuluk aslında 17. yüzyıldan beri vardır Blaise Pascal'le başlar; ama Sokrates'in felsefesinde hatta İncil'de varoluşçuluğun izlerinin bulunduğu düşünülürse Pascal'i varoluşçuluğun kurucusu olarak kabul etmek de doğru olmaz. Soren Kierkegard ise modern varoluşçuluğun kurucusu olarak kabul edilir. Nietzsche Heidegger ve tabii Sartre varoluşçudurlar. Camus ve Dostoyevski de diğer çok ünlü varoluşçu yazarlardır.



Sartre varoluşçuluğun iyimser bir felsefe olduğunu söyler; çünkü tüm insanlar birbirinin aynıdır; bir kahraman –ya da bir alçak- olmak tamamıyla onların elindedir; insan önceden-tanımlanmamıştır; ne bir kahraman olarak doğar ne de bir alçak. Ama aynı felsefeye göre insan varlığının durumuna da güvenmemelidir çünkü o halde kalacağının hiçbir güvencesi yoktur. Özet olarak Sartre insanın tek yazgısının elinden geldiğince “bağımlı” olmak olduğunu söyler. Bu da kendini bütünün içinde düşünebilmekten geçer.