Ülfet ve alışkanlıkların perdelerini yırtıp denizlerin diplerini derin bir araştırmayla ele aldığımız zaman bizi hayretten hayrete sürükleyecek canlı güzelliklerle karşılaşacağız. Mukaddes Beyan'ın denizlerdeki acıtatlı sulardan bahsetmesi bunların birbirine karışmasına engel olan surface tension (yüzey gerilimi) kanununa işaret etmesi ve bu suların kavuştukları noktalardaki 'inci ve mercanlara dikkati çekerek bizleri ince tedkiklere davet etmesi elbette bir takım hikmet ve sırların anlaşılıp kavranması içindir.



Mercanlar sıcak denizlerde milyarlarcası bir arada yaşayan hayvanlardır. Görünüş bakımından çatallara ayrılmış ağaç dallarını hatırlatırlar. Bu yüzden bunlara deniz ormanları demek mümkündür. Kendi aralarında birleşip kaynaşarak mercan resiflerini meydana getirirler. Çoğunlukla 70 metreden daha derin sularda yaşayamazlar.



Mercanlar ifraz ettikleri kireçten iskelet üzerine eldiven gibi geçerek yaşarlar. Her hayvan ayrı ayrı görünürse de sindirim boşlukları ötekilerle müşterektir. Bu canlıların bir kısmı yaptıkları kalker iskeletin üzerine kiremit kırmızısı renginde bir madde ifraz ederler. Süs eşyası yapımında kullanılan "mercan" bu kalker iskeletlerdir.



Çevrelerindeki kirpikçiklerle suyun içinde hareket edebilen akıntıyla yer değiştiren mercan larvaları kayalara tutunurlar her biri yeni yeni aileler meydana getirir. Bunların tomurcuklanmasından daha başka mercanlar meydana gelir. Böylece kalker iskelet üzerinde yeni kalkerlerin eklenmesiyle gelişir. Bu arada hareket kabiliyetlerini tamamen kaybederek bir bitki gibi sabit hayat yaşamaya başlarlar. Bundan dolayı mercanlar uzun zaman deniz bitkisi zannedilmişlerdir.



Mercan kayalıkları milyarlarca mercanın kalkerli iskeletinin üst üste yığılmasından meydana gelmiştir.



Avustralya'nın doğusundaki Büyük Resif seti 2400 km. uzunluğundan 20 km. genişliğinde bir bölgeyi kuşatır; bu yüzden mercan bakımından yeryüzünün en zengin bölgesidir. Bu kayalıkların dib kısmı kireç taşından bir platformdur. Denize doğru olan duvar kısmı ise Pasifik Okyanusu'yla karşı karşıyadır. Eğer bu duvar Avustralya kıtasındaki en sert ve sağlam kayalardan yapılsaydı çoktan yerle bir olmuştu. Fakat yumuşak ve esnek bir mahiyet arzeden mercanlardan inşa edilmiş resifler (kayalıklar) çok sağlam bir kale gibi asırlardan beri hep ayaktadırlar. Rahmeti Sonsuz'un verdiği hayat nimeti sayesinde hiç durmaksızın bu canlı kayalıklar yenilenir büyür ve mevcudiyetlerini devam ettirirler.



Mercanlar birçok deniz canlısının bir arada yaşadığı eşsiz bir güzellik âlemi meydana getirirler. Bu âlem içinde binlerce balık çeşidine rastlamak mümkündür. Mercanlığın sâkinleri hilkat ve san'at yönünden insanı hayretlere düşürücü bir çok hususiyetlere sahiptirler. Meselâ resim 1 de'ki mercan kayalıklarının çalımlı silahşörü Nüdibranch alımlı renkleriyle eşsiz bir güzellik ve san'ata dellâllık yapar. 10 cm. uzunluğundaki bu hayvan kendisine pek benzeyen bir salyangoz hızında yavaş yavaş yeşil yosunların üstünden geçerken avını araştırmada bir dedektör vazifesi gören hassas antenlerini oynatıyor.



Resim 2'de görülen mercanlar alevli pembe renkleriyle deniz altında bir mağarayı süslüyor. Bunların tek korunma silahları dokunulduğunda insanı sızlatan zehir şırınga etmeleridir. Deniz dibinin ağaçlarıyla yeryüzünün mercanları arasında görünüş benzerliği şeklinde vurulan tevhid mührü ve şuursuz poliplerin ortaya koydukları şuurluymuşcasına ağaç desenleri inşa etme gibi hadiseler insanın ruhuna ilham gönlüne itminan veriyor....



Resim 3'de görülen 25 cm uzunluktaki Arslan balığı san'at yönünden gösterdiği incelik ve zerafet yanında çok tesirli bir silahla da techiz edilmiş. Kanatlarının arasındaki kılıçlarda sakladığı ve gerektiği anda düşmanına veya avına şırınga edebildiği zehir kendisi için büyük bir nimettir.



Resim 4'de görülen yumuşak mercanların meydana getirdiği koloni harikulâde bir organizasyon gösterir.



Son zamanlara kadar bitki zannedilen bu zarif dal aslında işbirliği halinde çalışan binlerce hayvancıktan başka bir şey değildir.

Gıda maddeleri hangi tarafta ise koloninin o taraftaki fertleri uzantılarını çıkararak avları yakalamaya başlar ve bu esnada biraz da o tarafa doğru eğilir. Diğer taraftakiler ise koloniyi korumakla meşgul olurlar. Göz kulak ve burun gibi birçok his organından mahrum olan bu fertler arasında o kadar muhteşem bir âhenk kurulmuştur ki tesadüfler ve sebepler bu âhengi açıklamaktan acizdir.



Bir mercan polipinin büyütülmüş boyuna kesiti: Kaya üzerine emici ayaklarıyla yapışan polipin vücut duvarı kalkerli maddeden yapılmıştır.

Tomurcuklanıp filiz veren bir ağaç görünümündeki (resim 5) mercan resifte yaşayan diğer mercanlardan biraz farklı bir yapı arzeder. Öbürlerinin kireçtaşın-dan iskeletleri mütemadiyen mercan kayalıklarını meydana getirirken bu tür derimsi yumuşak mercanlar öldükten sonra bozulurlar. Bu hayvanın kireçtaşından iğneleri bir yandan müdafaa vazifesi öte yandan gövdeyi sağlamlaştıran birer destek vazifesi görürler.



Deniz diplerinde dolaşan İskorpit balığı iri boncuk gözleri sayesinde farkedilebilmektedir. Gözler önüne teşhir edilen kamuflaj insanın aklını hayrette bırakıyor. Bu uyuşuk etobur hayvan başka balıklar ve diğer organizmalarla beraber dolaşabilmek için dört gözle bekler bir kurban bulunca yanına gelir o anda geniş ağzını açarak avını yakalar. Zehirli dikenli kanatlan ile insanlar için bile gayet tehlikelidir. Bununla beraber bütün zehirli balıklar gibi 50°C üstünde pişirildiğinde protein yapısındaki zehirleri bozularak lezzetli bir yiyecek haline gelir.



Mercan tepelerinin süslü prensi olan mercan karidesleri tüy gibi hafif kıskaçlarını bükerek diğer kabuklular ve temizleyici balıklarla beraber müşterilerinin parazitlerini yolup traş etmek için bakım istasyonları kurarlar. İşe hazır olduklarında bunu antenleriyle sinyal vererek ilan ederler. Karidesler hem düşmanlarından korunmak hem de mercanların aralarında yaşayan daha küçük canlılarla beslenmek için Yüce Yaratıcı'nın kendilerine bahşetmiş olduğu kamuflaj kabiliyetiyle mercan kayalıklarında gizlenirler.



İnsanlığını idrak etmiş bir fert deniz diplerinde teşhir edilen bu kâinat sayfalarını inceleyince gayet güzel zinetli ve muntazam cevherlerden başka binlerce tür canlının iaşe idare azalma ve çoğalmalarının son derece muntazam olduğunu da görecektir.