ADAİR (Sir Robert) KİMDİR ?



ADAİR (Sir Robert), ünlü ingiliz diplomatı (1763-1855) Westminster okulunu ve Göttingen Üniversitesini bitirdikten sonra Fransa ihtilâlinin Avrupa'daki tesirlerini incelemek üzere Berlin, Viyana ve Petersburg’ a gitti. Daha sonra Babıâli ile barış görüşmesi yapmağa memur edildi ve elçi olarak 26 eylül 1808'de Bozcaada'ya geldi. Avrupa olaylarının aydınlanmasını beklemeden İngiltere ile barış antlaşmasını imzalamak istemeyen Babıâli, Sır Robert ile görüşmelere memur ettiği Hakkı Mehmed Paşa ve Ahmed Bey'i, bu siyaseti anlamadıkları gerekçesiyle azletti, Napolyon nezdinde fevkalâde elçi olarak bulunmuş olan Seyyid Vahid Efendiyi bu vazifeye memur etti.

Kumkale ile Sultaniye arasındaki Hadımzâde çiftliğinde başlayan konuşmalar çetin geçti ve çok uzun sürdü. Bu barış antlaşması, Fransız siyasetine aykırı olduğundan, fransız elçisi tarafından baltalanmağa çalışıldı. İngiltere ile antlaşma yapılması halinde Napolyon'un Osmanlı imparatorluğuna hücum etmesi ihtimali düşünüldüğünden, Babıâli, ingiltere'nin para yardımı yapması ve tazminat vermesi hususunda ısrar etti. Bu maddeler çetin tartışmalara yol açtı ve müzakerelerin kesilmesi ihtimali belirdi. 31 Ocak'ta ülkesine döneceği tehdidinde bulunan Adair, dönüş hazırlıklarına başladığı sırada, Boğaz seraskerliğine getirilen Hakkı Mehmed Paşa, Vahid Efendi ile birlikte, durumun ciddiyetini Saraya bildirdi. Divanda barışa karar verilince 5 ocak 1809 da, 12 maddelik Çanakkale antlaşması imzalandı. 27 Temmuz 1809'da tasdik edilen antlaşmanın onbirinci maddesine göre Boğazlar barış ve savaş zamanlarında savaş gemilerine kapalı olacaktı.

10 Temmuz 1810'a kadar, İngiltere'yi büyükelçi olarak İstanbul'da temsil eden Sir Robert, Osmanlı imparatorluğu ile Rusya arasında barış yapılması için aracılıkta bulundu, Babıâli, İngiltere ve Avusturya arasında üçlü bir işbirliği kurmağa çalıştı.

The Negociation for the Place of the Dardanelles (Çanakkale Mevkiinin Tespiti Müzakereleri) adlı hatıratı 1844-1845'te yayımlandı