ADATAVŞANI NEDİR ?



ADATAVŞANI blş. i. Tavşan türü. (İlmî adı Cuniculus veya Oryctolagus cuniculus. Tavşangillerden.)

—• ANSIKL. Adatavşanı'nm uzunluğu ancak 40 sm'dir; bildiğimiz tavşanları andırır, ama genellikle kulakları kafasından daha kısadır. Kumlu arazide, güneş görecek şekilde kazılmış yeraltı yuvalarında, küçük sürüler halinde yaşar. Yılda altı, yedi doğum yapar, her seferinde yedi, sekiz yavru doğurur. Yavrular çıplaktır, doğdukları zaman gözleri kapalıdır, ancak dokuz gün sonra açılır.

Evcil adatavsam bu cinsten türetilir, ağırlığı yabanîlerinin dokuz mislini bulur. Kuzey Avrupa uçlarında yasamaz. Avustralya'ya getirilmesinden sonra, adatavşanı büyük bir hızla çoğalarak burada bir felâket halini aldı; neredeyse bütün ekinleri yok edecekti. Seçkin cinslerinin postları ile en pahalı kürkler taklit edilir. Başlıca cinsleri, çinçilya, a-nakara, rus (v.b.) tavşanlarıdır.

— Aşçılık. Adatavsam, iyi pişirilirse, lezzet bakımından tavşan etini andırır. Kanın, boyunda pıhtılasmaması için, evcil adatavşanı darbe ile değil de, kesip kanı akıtılarak öldürülür; böylece, eti de daha beyaz olur. Soğanlı, şaraplı veya yahni şeklinde hazırlanır, şiş veya fırında, ağır ateşte pişirilerek kebabı da yapılır.

— Avc. Adatavşanı çeşitli şekillerde avlanır; sürek avıyle, hızlı koşan bodur köpeklerle (beagle, beagle harrier, basset, tec-kel); silâhla, av köpekleriyle, spaniel'lerle (cocker, field, welshe, v.b.) veya dağ gelin-cikleriyle. Ağlarla tuzak kurarak yakalayanlar da vardır. Silâhla avlama, bu tür av, av köpekleriyle yapılır. Adatavşam büyük bir hızla koştuğundan, nişan almadan ateş etmek gerekir. Yaban gelinciğiyle avlama, adatavşanı, gerek silâhla, gerek yuva ağzına yerleştirilmiş ağlarla da yakalanır. Tuzakla, ağla ve pusuya yatarak avlama, pusuya yatarak avlama güneş doğarken ve batarken yapılır.

— Deric. Adatavşanı postları sekizer derilik örtüler halinde bir araya getirilebilir. Tüyleri traş edilip temizlendikten sonra, bazı kürklere benzetilerek boyanır. Boyası taklit edilen kürklerden alınmış ticarî isimlerle satışa sevkedilir. Kürk veren adatavşanları iki çeşittir: cila ve boyaya elverişli adatav-şanları, tüylerinden faydalanılan adatavşanları.

— Zootekn. Kümes hayvanları arasında adatavşanı'nm önemli bir yeri vardır, özellikle çiftliklerde, çeşitli maksatlarla (et, kürk, tüy), fakat en çok eti için yetiştirilir. Dişilerini sekizinci ayda, erkeklerini ise bir yasında üremeye başlatmak gerekir. Gebelik süresi ortalama olarak otuz gündür. Bir karındaki yavru sayısı birden ona kadar varır. Yavruların yeteri kadar çabuk büyüyebilmeleri için, ana tavşanın yanında altıdan fazla yavru bulundurmamayıdır. Bu sebeple, gerektiğinde eşit sayıda yavru yapmaları için, dişilerin kısa fasılalarla çiftleştirilmesi tavsiye edilir. İki doğum arasında hayvanı dinlen-dirmeli, bunun için de bir adatavsanına yılda ancak dört defa doğum yaptırmalıdır.

Seçilen döllendirme tarzı ye tavşan cinsi ne olursa olsun, yetiştirmenin başarısı hayvanların yerleşme, beslenme ve sağlık şartlarına bağlıdır, özellikle barınak sağlığına dikkat etmelidir: altlarına konulan samanların sık sık yenilenmesi, yerlerinin belirli zamanlarda dezenfekte edilmesi, yemliklerinin düzenli bir şekilde temizlenmesi şarttır. Beslemeye gelince, tavsanın ot yiyici bir hayvan olmasına ve bol miktarda yem yiyebilmesine rağmen, dişi tavsanın mide kapsamının, (400-500 smJ) gebelik ve emzirme sırasında gerekli bütün unsurları ot halinde almasına yetmediğini unutmamak gerekir. Bunun için, bu zamanlarda ot payını tamamlamak üzere yoğunlaştırılmış bir gıda vermelidir.

ıslah edilmiş bazı adatavşanı cinslerinin özellikle etinden faydalanılır. Elverişli bir yetiştirme düzeni uygulandığı zaman, bunlar erkenden satışa elverişli bir ağırlık kazanabilir: dört aylık bir tavsan iki, iki buçuk kilo gelebilir. Kürk üretimi, esas üretim olarak da, et üretimini tamamlayan ikinci derecede bir üretim olarak da ele alınabilir. Yün üretiminde özellikle Ankara tavşanından faydalanılır. Bu cinsin ince, çok uzun, güzel, beyaz tüyleri yılda dört kere ve yolma usulüyle alınır