BASKETBOL NEDİR ? NASIL OYNANIR?



(ing. basket, sepet ve ball, top anlamında basketball'dan). Spor oyunu. Her biri beşer kişilik iki takım arasında oynanır. Oyunun amacı topu sepete sokarak elden geldiğince çok sayı yapmaktır.

— ANSİKL. Bu oyun 1891'de Dr. N^ismith tarafından Massachusettes'de (A.B.D.) Sp-ringfield kolejinde icat edildi; o zamandan beri birçok ülkede iyice yayıldı. Küçük bir alanda oynandığından ve malzemesi ucuz olduğundan kasabalarda bile oynanır.

Basketbol sahası yaklaşık olarak 26X14 m'-lik bir yüzeydir. Ya bir döşemeden (salonda) ya da silindirlenmiş topraktan (açık havada) meydana gelir. Dip çizgilerinin 1,20 m içine yan çizgilerden eşit uzaklıkta, 1,80 X 1,20 m'lik birer levha (pota) yerleştirilir. Potalardan her birinin üstünde yerden 3,05 m yükseklikte sepet asılıdır; bu bir ağ takılı olan 0,45 sm çapında çelik bir çemberdir. Meşin yüzlü top 600, 650 gr ağırlıktadır, çevresi, 75-80 sm'dir. Oyun yirmişer dakikalık iki devrede oynanır. Ama birçok defa süreleri oyundan sayılmayan molalarla kesilebilir. Her takımın on iki oyuncusu olabilir. Bunlar oyun sahasında aynı anda beş kişiden çok bulunmamak şar-tıyle istenildiği kadar sık değiştirilebilirler. Topu ellerinde tutan oyuncular elden ele geçirmeye veya sayılamayacak kadar çok kombinezonlar yardımıyle rakip takımın koruduğu potaya yanaşmağa ve topu sepetten geçirmeğe çalışırlar. Topu taşıyan oyuncu yerde sıçratarak (dribbling) ilerlemek hariç, yürüyemez. Şarj yapmak kesin talimatlara bağlanmıştır ve bir veya iki serbest atışla cezalandırılır. Bazı uygunsuz davranışlar şahsî hata diye adlandırılır ve beş şahsî hata yapan oyuncu oyundan çıkartılır. Oyun sırasında yapılan sayılar çift, serbest atış sayıları ise tek sayılır. En çok sayı yapan takım oyunu kazanır. Oyunun yönetimi iki hakeme verilmiştir; başhakem ve orta hakem, bunlara bir sayı (yazı) hakemi ve bir kronometre hakemi yardım eder.

• Türkiye'de. İlk defa 1904 yılında oynandı. Oynayanlar, Amerikan Robert College okulu öğrencileriydi. Galatasaray lisesinin en eski Beden Eğitimi öğretmenlerinden ve ilk devrin en ünlü kalecilerinden Ahmet RJ-benson, 1911 yılında eline geçen bir Amerikan dergisinde rastladığı bu sporu öğrencilerine oynatmak için teşebbüse geçti. Onar kişilik takımlar arasında yapılan ilk maçta yinm' oyuncunun hepsi sakatlandı, çünkü oyun kuralları doğru olarak bilinmiyordu. 19*3'te Fenerbahçe kulübünde bir basketbol şubesi kuruldu, ilk denemeler olumlu sonuçlar verdi, fakat oynayacak rakip takım yoktu. Bu yüzden herhangi bir gelişme olmadı. 1935'te Türk basketbol takımları kuruldu, tik millî basketbol takımı, Yunanistan millî takımıyle Beyoğlu Halkevi Spor Salonunda ilk millî maçını oynadı (24 haziran 1936). Bu maçı 49-12 kazanan ilk millî basketbol takımı şu oyunculardan kuruluydu.

Nailî Moran (Kaptan), Sadri Usuoğlu, Feridun Koray, Jak Habib, Dionis Sakalak, Hayri Arsebük, Hazdayi Penso, Nihat Er-tuğ.

1936 Yılından itibaren basketbol «Spor O-yunları federasyonu» adı altında kurulan bir federasyonun içinde voleybol ve eltopu ile birlikte yürütülmeye başlandı ve bu 1959 yılma kadar sürdü. 1 Mart 1959'da Türkiye Basketbol federasyonu resmen teşekkül etti.

Önceleri İstanbul, Ankara ve izmir bölgelerine dayanan basketbol faaliyet!, mahalli lig maçlarıyle bu bölgelerin lig birincileri arasında oynanan Türkiye şampiyonlarına inhisar ediyordu. 1966 Yılından itibaren bu üç bölgeye mensup takımlar arasında başlayan Türkiye ligi ile bu spora ayrı bir veçhe verildi ve bugün basketbol memleketin en popüler sporları arasında yer aldı.

Basketbol'da bugüne kadar Türkiye şampiyonluklarını kazanan takımlar şunlardır: 1946: Beykoz. 1947: Galatasaray. 1948: Galatasaray. 1949: Galatasaray. 1950: Galatasaray. 1951: Harbokulu. 1952: Harbokulu. 1953: Galatasaray. 1954»: Modaspor. 1955: Galatasaray ve Modaspor. 1956: Galatasaray. 1957: Fenerbahçe. 1958: Modaspor. 1959: Fenerbahçe. 1960: Galatasaray. 1961: Darüşşafaka. 1962: Darüşşafaka. 1963: Galatasaray. 1964: Galatasaray. 1965: Fenerbahçe. 1966: Altınordu. 1967: İst. Teknik üniversitesi. 1968: Galatasaray.