AGER PUBLİCUS blş. i. (lat. k.). Roma'da halka ait toprak anlamında kullanılırdı.

— ANSİKL. Fetihten sonra, yenilenlere ait toprakların tamamını veya bir kısmına el koyan devlet geniş bir araziye sahip olmuştu. Devlet bu topraklardan, bir kısmını özel kişilere satarak, üzerinde koloniler kurarak, arta kalanını da ager publicus yaparak, çeşitli şekillerde faydalanırdı. Ager publicus özellikle vectigal denen yıllık bir verginin ö-denmesine karşılık verilen işlenmemiş topraklardır. İktidarı ellerinde bulunduran soylular yavaş yavaş ager publicus'u ele geçirmiş, üstelik de vestigal'dan kurtulmanın yolunu bulmuşlardı. Köylüler maddî çıkarlarını zedeleyen bu kanunsuz işgale itiraz ettiler. Ager publicus'un, otlaklarını genişletmek is-tiyen hayvan yetiştiricilerine verilmemesini, kendi aralarında taksimini istediler. Konsül Cassius'a atfedilen bir kanun ile, ager publicus'un bölünmesi kararlaştırılmıştı. Bu yüzden, M.ö. 367'de, yeni iç karışıklıklardan sonra, ager publicus'un işgalini sınırlayan ikinci Licinius kanunu kondu. Bu kanuna rağmen, suiistimaller yeniden başladı ve fetihler ager publicus'u çoğalttıkça, zenginler toprak işgalini arttırdılar ve bunları büsbütün kendi malları sayacak kadar işi ileri götürdüler. Bu siyaset, büyük mülkiyetin (La-tifundia) kurulmasına ve buğday ziraatının yerini hayyan yetiştiriciliğinin almasına yol açtı. Bu yüzden, Roma buğday ithal etmek zorunda kaldı, hayat pahalılığı arttı, lejyo-nerleri yetiştiren ve uzun zaman Roma devletinin kuvvetini teşkil eden küçük orta çiftçi sınıfı yavaş yavaş ortadan kalktı. İşte bu hale karşı, M.ö. 11. yy.da Gracchus'lar cephe aldı. önce 133'te Tiberius Gracchus, sonra 124'te kardeşi Caius, toprak kanunları ile, durumu düzeltmeye çalıştılar. Büyük arazi sahibi soyluların muhalefeti yüzünden başarısızlığa uğramaları, durumu daha da kötüleştirdi. M.ö. I. yy. da, iç karışıklıklar da araya karışınca durum^çok zor bir hale geldi ve Sezar buna çare bulmak zorunda kaldı. İtalya ager publicus'unun parscllcn-mesiyle ilgili iki toprak kanunu çıkarttı. Vespasianus devrinde (69-79), meclislerin ve tapınakların toprakları (Agri vectigales) hariç, ager publicus, İmparator tarafından Ju-lius-Claudius hanedanının mülküne eklendi.