AĞRI ili, Doğu Anadolu'da, adını Ağrı dağından alan il; 11 376 km2, 437093 nüt. Merkezi Karaköse (Ağrı); 8 ilçe (Merkez, Diyadin, Doğu Bayazıt, Eleşkirt, Hamur, Patnos, Tajlıçay, Tutak), 15 bucak, 545 köy. doğuda tran hududuna dayanan Ağrı ili, kuzeyde Karasu-Aras dağlanyle Kars ilinden; batıda Erzurum, güneybatıda Muş illerinden; güneyde Tendürük ve Süphan dağlarını bağlayan dağlık kesimde, Bitlis ve Van illerinden ayrılır, ti toprakları kuzeydoğudan güneybatıya doğru meyilli olup ekseni, kaynakları ve yukarı yatağı burada bulunan Murat suyu vadisini meydana getirir. Bu vadi boyundadar boğazların birbirinden ayırdığı ovalar sıralanır (Karaköse ovası gibi). Başlıca dağları, ilin sınırları boyunca dizilmiş olan Murat vadisinin bir kesimi dışında il toprakları 1 500 m. den yüksektir, tlin kuzeydoğu ucu, Balık (2 240 m.) ve Şeyhli golleriyle beraber, sularını İran topraklarından Aras'a yollar. Kara iklimi sert, kışlar çok soğuk ve sürekli, yazlar vadi tabanlarında gündüzleri sıcak, yayla kesimlerinde serindir (Türkiye'de kısın en düşük sıcaklık 13 ocak 1940 günü Kara-köse'de —43° C olarak kaydedilmiştir), yağışlar orta (Karaköse'de yıllık yağış tutarı 55 sm.), yazlar kuraktır. Ormanlar çok az yer tutar ve dağların çıplak sırtlarıyle vâdı tabanlarındaki yeşillik alanları tam bir zıtlık yaratır. Tarım alanları az yer tutar ve tarlaların onaa dOKuzundan fazlasını tahıl (buğday, arpa) ekimi kaplar ve küçükbaş hayvan üretilir; başlıca geçim de bununla sağlanır; koyunların yününden de kilim v.b. dokunur. Ağrı irinin en önemli ulaşım yolu Erzurum-Tebrız yolu (İran Transit şosesi) olup batıda Tahir gediği'nden doğuda Gürbulak hudut istasyonuna kadar uzanır (195 km.). İkinci derecede önemli yollar il merkezini Patnos üzerinden Van'a veya Muş'a, Doğu Bayazıt'ı İğdır üzerinden Kars'a bağlar. Ağrı ili, Erzurum vilâyetinin Bayazıt sancağının yerinde kurulmuş, Cumhuriyetin ilk yıllarında vilâyet olmuş, sonra merkezi Doğu Bayazıt'tan Karaköse'ye taşınarak il haline konulmuştur.

— Tar. Ağrı yakınından geçen Türkiye-S.S. C.B. hududu 1921 antlaşması ile tespit edildi. 1932 yılında yapılan bir düzeltme ile hudut, Küçük Ağrı zirvesinin beş kilometre güneydoğusundan geçen hat olarak kabul edildi. İkinci Dünya savaşından sonra, 1946 yılında bazı rus tarihçileri Kars ve Ardahan ile beraber Ağrı'nın da Sovyetler'e ait olduğunu iddia ettilerse de, iddianın Türkiye'de ve dünyada uyandırdığı menfi akisler karşısında S.S.C.B. hükümeti bu görüşte (azla ısrar etmedi. Hattâ daha sonraki devrede, özellikle de 1960'tan sonraki Türkiye-S.S.C.B. yakınlaşması sırasında sovyet idarecileri bahis konusu iddianın gülünç olduğunu, Stalin'in bir hatasından ibaret bulunduğunu bizzat ifade ettiler.

Ağrı, Ermeniler tarafından da daima bağımsız Ermenistan'ın merkezi olarak gösterildi. Dünyanın çeşitli yerlerine dağılan Ermeniler hemen her vesile ile bunu tekrarlayıp propagandalarını devam ettirdiler. Hattâ Birleşmiş milletler'e dahi başvurdular. Ancak bu mesnetsiz iddia hiç bir vakit ilgi görmedi.

Ağrı'da 1930 yılında, daha ziyade dış tahriklerle, kısa süren bir isyan çıktı, İsyan aynı yılın 12 eylülünde bastırıldı. İsyana elebaşılık eden kurt liderler yakalanıp cezalandırıldı.

Ağrı'ya efsanelerde önemli bir yer verilir. Bunun sebebi de Nuh'un gemisinin Tufan'-dan sonra Ağrı dağının tepesine oturduğu seklindeki söylentidir. Teknenin kalıntılarını bulmak amacıyle vakit vakit burada araştırmalar yapılır.