ALAYBOZAN i. XVI. ve XVII. yy. larda kullanılmış ateşli ve portatif silâh. || Misketti alaybozan, XVI. yüzyılda kullanılmış olan büyük tüfek. || Zenberekli alaybozan, çelik zenberek yardımıyle ateş eden çakmaklı tüfek.

— ANSİKL. Sil. Alaybozan 1525'te, Pavia savaşından sonra Francois Tin lejyonlarının silâhı oldu. Bu savaşta İspanyol piyadesi bu silâhla donatılmıştı. Arkebüzden daha ağır (atış desteği ile birlikte 16 libre) ve menzili ondan daha uzun olan (200, 300 m.) alaybozan namlusu, atış sırasında sivri ucu yere çakılmış bir çatal destek üzerine konarak ve dipçiği sağ omuz boşluğuna dayatılarak kullanılırdı. Fitilli bir silâh olan alaybozanın mermisi 40, 60 gr. ağırlığındaydı, ağaç bir çubukla doldurulurdu. XVII. yy. ortalarında çapı küçültülerek 18 mm. ye indirildi, atışta kullanılan çatal destek de kaldırıldı. Bu silâhla beş dakikada bir mermi atılır, bunlarla donatılmış silâhşörler, derinliğine akı veya sekiz sıradan meydana gelen bir düzen içinde yer alırlardı. İyi sonuçlar alınacağı düşüncesiyle Vauban tarafından Almanya'dan ithal edilen alaybozan tüfeğinde çakmaklı tüfeklerdeki gibi bir tava kapağı ve bunun mermiyi ateşlememesi halinde kullanılan fitilli bir horoz bulunurdu.