ALİ PAŞA Çandarlızade, osmanlı sadrazamı (?-lznik 1407). Murad I (Hüdavendigâr), Yıldırım Bayezid ve Emîr Süleyman devirlerinde veziriazamlık yaptı. Çandarlı Halil Paşanın oğlu. Babası ölünce yerine geçti. O sırada Balkanlarda Osmanlılar aleyhindeki antlaşmaya Bulgarlar da girmişlerdi. Bulgarların bu antlaşmaya girmelerini önlemek üzere Çandarlı Ali Paşa, 30 000 kişilik kuvvetle Bulgaristan'a yürüdü. Pravadi, Şumnu, Tırnova, Silistre ve Niğbolu'yu zaptetti. Kısa zamanda kazanılan başarılar, Kosova zaferini sağladı.

Yıldırım Bayezid devrinde veziriazam olan Ali Paşa istanbul kuşatmalarında önemli siyasî ve askerî roller oynadı. Kuşatmanın uzaması, Timur tehlikesinin belirmesi, Osmanlıların Bizans ile anlaşmalarına sebep oldu. Ali Paşa, bu kuşatmada Bizans tahtında hak iddia eden Yuannis'i âlet olarak kullandı. Timur tehlikesine karşı Ali Paşanın; Timur ordusunun Anadolu içlerine çekilerek yıpratılması teklifi, Bayezid tarafından reddedildi. Türk ordusu Ankara savaşında yenilince (1402) Ali Paşa, Şehzade Süleyman Çelebi'yi savaş alanından fiursa'ya, oradan da Edirne'ye kaçırdı ve veziriazam olarak ölünceye kadar ona hizmet etti. Çelebi Mehmed'in Süleyman Çelebi'ye karşı yaptığı harekât, Ali Paşanın siyasî ve askerî dehasıyle bertaraf edildi.

Babası Çandarlı Halil Paşaya kadar vezirler, yalnız devletin idarî ve malî işleriyle uğraşırlardı. Bu usul Ali Paşadan itibaren değişti, vezirlik ve ordu kumandanlığı birleştirildi. Ali Paşa, hukukî işlemlerde kadıların aldığı rüşveti önlemek için alacakları parayı tespit eden bir kanun hazırlattı. Âlim, kudretli bir kumandan ve iyi bir diplomat olmakla beraber, içki düşkünlüğünü ve Bayezid'i içkiye alıştırdığını tarihler yazar.

Bursa'da adiyle anılan bir mahalle, cami ve zaviyesi vardır.



ALİ PAŞA Çandarlızade, İznikli, osmanlı vezirlerinden (İznik, ?-?, 1794). Osmanlı devletinin kuruluşunda mühim rol oynamış olan Çandarlı ailesinin Mahmud Çelebi kolundan; Mustafa Beyin oğlu. Halil Hamid Paşanın sadareti zamanında İznik'ten getirilerek Başbakıkulu yapıldı (1784). Halil Hamid Paşanın iktidardan düşmesi üzerine, Iznik'e döndü. Bir süre sonra ikinci mirahor, kapıcılar kethüdası, vezirlikle sadaret kaymakamı oldu (1792); ve Anadolu eyaletine tayin edildi. Uşak bölgesindeki Acemoğlu adlı şakiyi bastırdı (1792), fakat sığındığı kaleyi alamadı (1793). Bu başarısızlığı sebebiyle Konya'ya nakledildi; buna çok üzülen Paşa, Kütahya'dan Konya'ya giderken öldü.

Alipaşa çarşısı. Edirne'de Kanunî Sultan Süleyman devrinin sonuna doğru Semiz Ali Paşa tarafından yaptırılan çarşı. Mimarı Koca Sinan'dır. XVI. ve XVII. yy .da çok gözde bir ticaret merkezi oldu; sonradan şahısların eline geçerek bozuldu. Son zamanlarda onarıldı; günümüzde de kullanılmaktadır. İstanbul'daki Kapalıçarşı'ya benzer yönleri vardır. Arasta örneğinde güzel bir yapı olan çarşının uzunluğu 300 m. dir.