ALİ PAŞA Hadım, osmanlı sadrazamı (?-Çubukova 1511). Enderundan yetişti. Bayezid II tahta çıkınca saraydan çerağ edildi. Bursa ve Edirne sancakbeyliğinde bulunduktan sonra 1482'de Karaman beylerbeyi oldu. Cem Sultan'a ve Karamanoğlu Kasım Beye karşı Konya'yı savundu. Semendire valisi, Rumeli beylerbeyi oldu. Bu vazifedeyken, Kili ve Akkirman kalelerini zapta girişen Buğdan beyi Stepan Cel Mare'ye karşı sefer açtı, Buğdan'ı tahrip ve yağma ederek geri döndü. 1483'te, sadrazam Davud Paşanın maiyetinde Memlûk seferine katıldı. 1488'de ise serdar olarak Memlûk seferine çıktı. Adana ile Tarsus arasında Ağa çayırı denen yerde Memlûklarla yaptığı savaşta (1488) başarı elde edemeyerek geri çekildi. Memlûk sultanlığıyle barış imzalandıktan sonra, Venediklilerin Mora'ya bir çıkartma yapmaları ihtimaline karşı, Mora muhafızlığına gönderildi. Bu arada, onun, kısa bir süre için sadarete getirilip azledildiği anlaşılıyor. Bayezid II Venedik seferinde Ayabahtı'ya geldiği zaman (1500) Ali Paşa, Leontari önlerinde Padişah ile buluştu. Muton kalesi ve Koron arasındaki Grissa hisarını zaptetti. Kışın yaklaşması üzerine Bayezid II geri döndü. Osmanlı ordusunun çekilmesini fırsat bilen Venedikliler, halkın da ihanetiyle Navarin'i geri aldılar. Hadım Ali Paşa, Kemal Reisin donanma ile yardıma gelmesi üzerine kaleyi tekrar aldı (1501). Mora'nın fethi tamamlandıktan sonra, valiliğine Ali Paşa tayin edildi. Bu sırada, Mora'da ticaret ve ziraat gelişti, Endülüs müslümanlarından buraya sığınanlar oldu. Venedik ile yapılan barış antlaşmasıyle (1502) Mora, kesinlikle türk idaresine girdi. Ali Paşa, İstanbul'a çağırılarak sadrazam yapıldı (1506) ve şehit olduğu 1511 yılına kadar bu görevde kaldı. Sadareti zamanında, Bayezid II'nin şehzadeleri arasındaki taht kavgaları ve Anadolu'da şiî faaliyetleri onu en çok meşgul eden meseleler oldu. Şehzadeler mücadelesini Şahkulu ayaklanması kovaladı. Şahkulu, Anadolu'da pekçok yeri yaktı, yıktı. Bayezid 'II bu haberlere çok üzüldü ve sadrazam Hadım Ali Paşayı azarlayarak onu isyanı bastırmağa gönderdi. Ali Paşa, şehzade Ahmed ile Kütahya'ya bağlı Altıntaş'ta buluştu. Ali Paşa, şehzadeye, Anadolu'ya kendisini padişah yapmak için geçmiş olduğunu söyledi. Sadrazam, şehzade Ahmed ile beraber Altıntaş'tan yürüyüşe geçti (1511). Âsiler, aşılması gayet güç olan Kızılkaya'ya çekildiler. Ali Paşa, âsileri burada kuşattı. Bu kuşatma 38 gün sürdü. Sadrazam âsilerin teslim olmalarını bekleyerek boşuna vakit kaybetti. Kızılbaşlar ise, Karaman tarafına bağlı yolların muhafazasına memur olan Haydar Beyi şehit ederek Karaman-Kayseri yoluyle doğuya kaçtılar. Bu firar o kadar güzel tertip ve tatbik edilmişti ki, Sadrazam bunu iki gün sonra anlayabildi. Ali Paşa, askerin bir kısmı ile hemen takibe çıkarak, 14 gün sonra onlara Çubukova'da yetişti, yorgun maiyetiyle, esas ordunun gelmesini beklemeden hemen taarruz ederek çarpışmağa başladı. Çarpışmada Şahkulu öldürüldü. Ali Paşa da bir kızılbaş okuyle şehit oldu. Çok zeki, tedbirli, cesur, mert, dürüst ve merhametliydi, istanbul'da Çemberlitaş'ta cami ve külliyesi, Karagümrük ve Zincirlikuyu'da cami ve çifte hamam, Sultan Selim civarında ibrahim Ağa odaları yerinde bir zaviye ve cami, Edirne'de Selimiye yakınında bir cami ve zaviyesi ile Bursa'da bir imareti vardır.



ALİ PAŞA Hadım, türk devlet adamı (Yanya, ?-Budin 1557). Rumeli kethüdalığından sancakbeyi olarak ayrıldı. Diyarbakır beylerbeyi oldu (1537), üç yıl sonra azledildi. Budin beylerbeyi olarak (1551) Macaristan'ın fethedilmesinde büyük rolü oldu. Veszprem, Dre'gely kalelerini aldı, macar ve avusturya kuvvetlerini Pelast ovasında ağır bir yenilgiye uğrattı (11 ağustos 1552). Kara Ahmed Paşayı, askerî ve iktisadî yönden çok önemli bir kale olan Eğri'yi (Eğer, Erlau) kuşatmağa teşvik etti, fakat birlikte yaptıkları 45 günlük kuşatmanın bir sonuç vermemesi üzerine gözden düşerek Budin'den uzaklaştırıldı. 1554 Yılındaki İran seferinde Karaman beylerbeyi olarak Gürcistan harekâtında büyük yararlıklar gösterdiğinden tekrar Budin beylerbeyi tayin edildi (1556). Daha sonra yaptığı çeşitli kuşatmalarda pek başarı sağlayamadı.

Çatalca'da bir cami ve bazı yerlerde medreseleri vardır.