ALİZE i. ve sıf. (esk. fr. alis, düzgün, dü-zenli'den alize). Atlas okyanusu ile Büyük Okyanusun doğu kısmında, 30° kuzey ve 30° güney paralelleri arasında, bütün yıl boyunca doğu kesiminden esen düzenli rüzgârlar: Alize rüzgârları, alizeler.

— ANSİKL. Alize, tropikler arası bölgenin özelliği olan orta hava basıncı alanından ileri gelir. Her iki yarımkürede de hava, 30° paralel dairesini boylayan yüksek astropika basınçları ile alçak ekvator basınçları arasında ekvatora yaklaşacak şekilde akar. Yerin dönmesi sonucunda, bütün hareketler Kuzey yarımküresinde (Coriolis kuvveti etkisiyle) sağa ve Güney yarımküresinde sola saptırıldığı için kuzey alizesi kuzeydoğu-güneybatı, güney alizesi de güneydoğu-kuzeybatı doğrultusunda eser. Alizenin düşey doğrultudaki kalınlığı 3 000 metreyi pek geçmez. Yükseklerde ters alize adı verilen bir zıt hava akıntısı hüküm sürer; bu akıntı, yeryüzü yakınındaki basınç şartlarının tersine olan basınç şartlarından doğar: ekvator alanının yukarı kesiminde yüksek basınç, kutuplara doğru gidildikçe azalan basınç. Alize, Okyanus üzerinde bile kuru bir rüzgârdır; bu kuruluk, alizenin, hava kütlesinin aşağıya indiği bir antisiklon alanından türemiş olmasına bağlıdır. Dolayısıyle, alizenin estiği yerde havanın açmasına sebep olur; yüksek astropika basınç alanının çöl şartlarını da sürdürür (Meselâ Büyük Sahra'da). Bununla beraber, istisnaî olarak yağmur yağabilir; bunun sebebini dinamik sarsımlarda (rüzgârların yakınsama çizgileri) veya dağların yamacı boyundaki yükselmelerde (Antil adalarının veya Madagaskar'ın doğu tarafındaki dağların yamaçları) aramalıdır. Alize, büyük çoğunlukla hız ve doğrultu bakımından sürekli bir rüzgârdır. Düzenli ve orta esişli oluşu (ortalama saatte 20 km.), XVI. yy.da Yeni Dünya'nın bulunmasını kolaylaştırmıştı. Kuzey ve güney alize bölgeleri, mevsimlere göre paraleller üzerinde bir gidip-gelme hareketi yapar. Kuzey yazı (mart-eylül) sırasında, bütün sistem kuzeye göre yer değiştirir ve alçak ekvator basınç alanı hemen de güneşin zenitten geçişini takip eder. Bu sırada, güney alizesi Kuzey yarımküresine girer ve Coriolis kuvvetine göre doğuya sapar. Kuzey kışı sırasında kuzeybatı alizesi ekvator enlemlerine erişebilirse de, öteki yarımküreye sokulamaz. Her iki alize arasında, ekvator boyunca mevsimlere ve boylamlara göre değişen bir kuşak uzanır. Bazen iki sistemi birbirinden ayıran bir durgunluk bölgesi veya doldruw bulunur; bazen de üzerinden sarsımların geçtiği tropiklerarası yakınsama çizgisi iki sistemi birleştirir.

Alizeler cephesi, Fas kıyısı boyunca («FAL»atlantik) veya A.B.D. batı kıyısı üzerinde («FÂL» pasifik) güneybatı-kuzeybatı doğrultulu bir kesintidir. Bazı yazarlar, bunun alize ile ters alize arasında temas alam olduğunu sanmışlardır. Gerçekte «FAL» alizenin kendi içinde sadece bir kesintidir: deniz-tropika ve kıta-tropika kütlelerini ayırır.