ALMANAK i. (Ortaçağ lat. almanachus, yun. salmenakhon'dan; menşei belli değildir, Mısır'dan gelmiş olabilir). Yılın mevsimlere, aylara, günlere bölünüşünü bildiren, bayramları, güneşin ve ayın seyrini, ay ve güneş tutulmalarını gösteren astronomi gözlemleri, meteoroloji tahminleri, edebiyat, sanat, bilim gibi konularda açıklamalar yapan, bunlara öğütler, fıkralar, atasözleri, özdeyişler ekleyen (bu ek bilgiler bazen ön plana geçer) bir çeşit takvim.

— ANSİKL. Başlangıçta almanaklar, kabaca belirtilen bazı astronomi bilgilerinden ibaretti ve pek dar bir kitle için hazırlanırdı. Matbaanın icadından sonra, durmadan artan bir ilgiyle karşılandı ve gelişti. Çok geçmeden, zamanın bölümleriyle ilgili bilgilerden başka, yıldızların seyir safhaları, «aziz» lerın günleri, dört mevsimin dönüşleri, geçmiş yılın toplu bir tablosu ve hükümdarların resimleri de almanaklarda yer almağa başladı. Gittikçe değişen almanaklar, uzun zaman şehirli ve köylülerin tek bilgi kaynağıydı. Yılın mevsimleri hakkındaki tahminlerden başka, tarım işleri, ürün ve hayvan fiyatlarıyle ilgili öğüt ve bilgilere de yer verilirdi. Atasözleri ve halk deyimlerini hatırlatır, rüyaları yorumlar, halk arasında kullanılan ilâçları tanıtırdı. Bu almanaklar basit gravürlerle süslenmişti; her ay bir burcun gravürü verilir, takvim kısımlarında, bayramların ve mahallî panayırların tarihleri bildirilirdi (çoğu almanaklar yayımlandıkları bölgelere göre hazırlanıyordu). XVIII. yy da, almanaklar Fransa'da moda oldu ye çok yaygınlaştı. Les Dons de Ceres, Le Bijou des Dames, L'Ami des Belles v.d. bunlardan birkaçıdır. XIX. yy. Avrupası'nda almanak hükümetlerin ve hicivcilerin elinde güçlü bu silâh oldu. Nostradamus'un 155O'de yayımlanmağa başlayan almanağı, en ünlü almanaklar arasında anılabilir. Daha sonra, sırasıyle, Mathieu Laensberg'in hazırladığı (1636 ı Almanach de Lîege; Almanach Royal de France (1699) ve ona benzetilerek hazırlanan İngilizlerin Royal Calendar'ı; Franklin'in yayımladığı Poor Richard almanağı (1732); Almanların Cisio Janus'w, Moore'un Vox Stellarum'u; daha çok şiirlere yer veren Fransızların Almanack des Muses'ü (1764-1833) ve Almanların Musenalmanach'ı; Fransa'da imparatorluk devrinde çok rağbet gören ve 1845'e kadar yayınını sürdüren Almanach des Dames sayılabilir. Günümüzde almanaklar, pratik ve eğlenceli bazı hatırlatmalarla zenginleşen birer ajanda haline gelmektedir.