ALP ER TUNGA, türk destan kahramanı. Birçok efsaneye göre. İran Şehnamesindeki büyük Turan hükümdarı Afrasiyab'dır. Türk kaynaklarında «Alp Er Tunga» ve «Tunga Alp Er» olarak geçer. Bazı İran ve islâm kaynaklarına göre, üçüncü göbekten atasının adı «Türk», bazılarına göre de, İran hükümdarı Afridûn'un soyundan gelmedir.

Afridûn'un üç oğlu vardı; aralarında anlaşamadılar ve ikisi birleşerek kardeşleri ilec'i öldürdüler. İrec'in oğlu Manuçihr, babasının öcünü almak için, amcasının Turaç ülkesine saldırdı. Turac'da o sıra amcasının soyundan Alp Er Tunga hüküm sürüyordu. Çetin savaşlardan sonra, antlaşma yapıldı ve kesin sınır çizilmesi için ok atıldı. Manuçihr'in okçusunun attığı ok, Ceyhun ırmağı kenarına düştü ve burası kesin sınır kabul edildi. Efsanenin mübalâğasına rağmen, tarihte Türk-lran sınırı Ceyhun ırmağı ile çizildi. Manuçihr'in ölümünden sonra, Alp Er Tunga, iran'a girerek Azerbaycan'ı aldı, Babıl'e kadar ilerledi. İran tahtına Manuçihr'in torunu Tahmasp geçmiş, türk ülkesine girerek rivayete göre Alp Er Tunga'nın kızıyle evlenmiş ve Zu adlı bir oğlu olmuştu. Zu, tahta geçtikten sonra, dedesiyle mücadeleye girişti ve onu İran'dan çekilmek zorunda bıraktı. İranlılar bu yenilgiyi bir kurtuluş saydılar ve üç kutsal bayramlarından bîri kabul ettiler. Bundan sonra tahta geçen Keykubad ve Keyhüsrev, ülkelerini Türklere karşı koruyabilmek için, başkenti Belh'e nakletmişlerdir. Alp Er Tunga'nın damadı olan Keykâvus, karısının zorlamasıyle, diğer karısından olan oğlu Siyavuştan kurtulmak için, onu Türklere karşı savaşa gönderdi. Siyavuş, iki devlet arasındaki barışı bozmamak için, Alp Er Tunga'ya sığındı ve onun kızıyle olan evliliğinden Keyhüsrev dünyaya geldi. Daha sonra İran tahtına geçen Keyhüsrev, Alp Er Tunga ile yaptığı her savaşı kazandı. Son savaşta dede-torun karşılaştılar, yenilen Alp Er Tunga Azerbaycan'da yakalanarak işkenceyle öldürüldü. İranlıların Alp Er Tunga'ya verdikleri ad, kötülük tanrılarından birinin adıdır. Göktürk kitabelerine göre, Alp Er Tunga'nın adına uzun süre yuğ törenleri düzenlenmiştir. Firdevsî, Şehname'sinde Alp Er Tunga-lran mücadelesini işlemiştir. Bu destanın son parçalarından biri olduğu sanılan bir sagu (mersiye) Divan ü Lugat-it-Türk'tedir. Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig adlı eserinde