HABERLEŞME

• Basın. XVI. yy. Britanya kolonilerine hiç bir söz veya ifade hürriyeti tanınmamıştı. Bugünkü Birleşik devletler toprakları üzerinde ilk gazetenin çıktığını görmek için 25 eylül 1690 tarihini beklemek gerekti. Bu gazete Boston'da Benjamin Harris'in yayımladığı Public Occurrences both Foreign and Domestic idi. Yayımcısı derhal hapse atıldığı için, bu aylık gazetenin yalnız bir sayısı çıkabildi. Bundan ancak 14 yıl sonra, 1704'te yeni bir gazete kuruldu; bu da Boston posta yöneticisi John Campbell tarafından çıkarılan Boston News-Letter idi. Sonra, yine Boston'da başka bir posta yöneticisi William Brooker, 1719'da Boston Gazette'i kurdu. Bu gazete 1798'de kapandı. 1719'da Philadelphia'nın ilk gazetesi olan The American Weekly Mercury çıktı. 1721'de Boston'da üçüncü bir gazete doğdu: The New England Courant; bunu, James Franklin kurmuştu. James'in kardeşi Benjamin Franklin burada gazeteciliğe başladı. Bütün bu gazeteler haftalıktı. 1728'de Philadephia'da Samuel Keimer tarafından kurulan The Pennsylvania Gazette haftada bir çıkardı (1729'da Benjamin Franklin'in eline geçti). 1725'te William Bradford'un kurduğu, New York'un gazetesi olan The New York Gazette de haftalıktı.

Bağımsızlık savaşı patlak verdiği zaman Kuzey Amerika'daki Britanya sömürgelerinin çoğunda kendi haftalık gazeteleri vardı ve bunlar bugünkü basının özelliklerini taşırdı: doğru haber, başyazılar, ilân. En önemlileri olan Boston Gazette'in tirajı 2 000 idi. Bağımsızlık sayasının sonunda Birleşik devletlerde 35 gazete çıkıyordu. Ondan sonra, elde edilen hürriyetin heyecanı içinde 400 yeni gazete doğdu. 1783'te Philadelphia'da üç haftada bir çıkan Pennsylvania Evening Post gazetesi, Pennsylvania Evening Post and Daily Advertiser adiyle A. Birleşik devletlerinin ilk günlük gazetesi oldu. 1784'te Charleston'da iki haftada bir çıkan South Carolina Gazette and General Advertiser, bünyesinde bir değişiklik yaparak Amerika'nın ikinci günlük gazetesi haline geldi. Sonra, 1785'te New York'un ilk günlük gazetesi doğdu: The New York Daily, Advertiser. Bugün A.B.D.'de günlük gazetelerin en başta geleni New York Evening Post, 1801'de kuruldu. Bugünkü Hartfort Courant ise Connecticut'un günlük gazetesidir ve 1764'te haftalık olarak çıkmağa başladı.

XIX. yy. ın büyük kısmında amerikan basını, esası bakımından siyasîdir; fakat satış fiyatlarının düşmesi sayesinde, aynı zamanda halka inen bir basın olma eğilimini de gösterir. İlk hamleyi 1833'te, fiyatı 1 sent olan günlük Sun gazetesini, kurucusu Benjamin. Henry Day sokakta sattırmakla yaptı. Bunun tirajı ocak 1834'te 5 000'e, aralıkta 10 000'e, 1835 ortalarında da 15 000'e çıktı; bu rakamı dünyada o zamana kadar sadece iki Londra gazetesi aşmıştı. Bu hamle, sonraki yıllarda, bugünün büyük günlük gazetelerinin kurulmasına yol açtı: 1835'te New York Herald, 1841'de New York Tribüne, 1847'de Chicago Tribüne, 1851'de New York Times. 1833'ten 1861'e kadar gazetelerin sayısı 1200'den 3 000'e çıktı. İç savaşa rağmen bu rakam 1870'te 4 500'ü, 1880'de 7 000'i buldu.

XIX. yy. ın sonunda Pulitzer ile Hearst'lerden birinin teşebbüsleri, amerikan basınına bugünkü şeklini verdi: basın kampanyaları, çeşitli konular, bol resim ve günlük olay.

Fakat, Birleşik devletler gazetelerinin çoğunda hâkim olan unsur ticarî gayedir. Zaten bu tür gazeteler zincirleme olarak birbirine bağlanır. En önemlileri Hearst Newspapers, Gannett Newspapers ve Scripps - Howard Newspapers'dır. A.Birleşik devletlerinde, 1957 yılı sonunda 1755 günlük gazete, 8 000 haftalık ve yaklaşık 6 500 çeşitli dergi vardı.

Amerikan günlük gazetelerinin bir özelliği de hacimleridir: hergün 20-40, pazar günleri ise 100'den fazla sayfa. En çok basan gazeteler bazı sabah gazeteleridir; fakat günlük amerikan gazetelerinin beşte dördü akşam gazetesi olarak çıkar. Tirajının önemi bakımından 1920'de kurulan New York Daily News rahatça başta gelir: 1957 yılında hafta içinde 2 milyon, pazarları 3,5 milyon baskı. Fakat diğer günlük gazeteler çok daha düşük tirajlıdır. New York'ta, Daily Mirror, American Journal, New York Times, World Telegram and Sun, New York Post; Chicago'da, Chicago Tribüne, American, ve Herald Tribüne en önemli gazetelerdir.

Sun Times ye Chicago Daily News gazetelerinin önemli bir rol oynadıklarını da belirtmek gerekir, önemli günlük gazeteler arasında şunları da sayabiliriz: Philadelphia'da Bulletin ve lnquirer, Los Angeles'ta Times, Examiner ve Herald and Express, Saint Louis'de, Pulitzer'in gazetesi olan Post Dispatch, Millwaukee'de Journal, Detroit'te Free Press, News ve Times, Kansas City'de Star ve nihayet Washington'da Post and Times Herald.

Bu çok sayıdaki günlük gazetelerin yanında, haftalık basında, özellikle magazinler ve «özetleme» ler önemli bir yer tutar. Çoğunun tirajları birkaç milyonu bulan bu haftalıkların en önemlileri: Time, Life, News-week, Reader's Digest, Saturday Evening Post.

• Basın ajansları. Dünyadaki büyük basın ajanslarından ikisi Birleşik devletlerdedir ve ikisi de özel işletmedir: Associated Press ve United Press International. Associated Press'in (A.P.) temeli 1848'de New York'ta kurulan Harbour Press association'dır. United Press International ise, 1958'de dünya çapında iki ajansın birleşmesinden doğdu; bunların biri United Press (kuruluşu 1897) öteki de International News service'dir (kuruluşu 1909).

• Radyo istasyonları. Ticarî değil de öğretici nitelikte olan 120 radyo yayın postası (IVorld Wide, Broadcasting Corporation) ye «Amerika'nın Sesi» (hükümetin radyosu) bir yana bırakılırsa, amerikan radyo, yayınları özel teşebbüsün elindedir; bütün istasyonların (3 000'den fazla) yüzde 97'si özel teşebbüsündür. Bununla beraber, bir radyo verici istasyonunun işletilmesi, bir hükümet kuruluşu olan «Federal Communications commission» un iznine bağlıdır. İstasyonların çoğu bir şebeke halinde gruplaşmıştır. Bunların dördü millî bir önem taşır: N.B.C. (National Broadcasting Corporation), C.B.S. Columbia Broadcasting System), A.B.C. (American Broadcasting Company) ve M.B.S. (Mutual Broadcasting System).

• Televizyon. Sayıları son yıllarda hatırı sayılır derecede artan vericilerin hepsi özel teşebbüsün elindedir ve reklamcılıkla yaşarlar.