AMPÜTASYON i. (fr. amputation) Cerr. Kesici âletlerle bir organı, bir uzvu, uzvun bir parçasını veya bir doku grubunu vJb. çıkarmak. Bk. ANSİKL.

— Dişçilik. Pulpa ampütasyonu, diş çürüğü ihtilâtlarında diş ve pulpasının çıkarılması.

— ANSİKL. Cerr. Uzuv ampütasyonları. İki çeşit ampütasyon vardır: bir kısmı eklemler hizasında yapılır, bunlara ekleminden kesme denir; ötekiler, esas ampütasyonlardır, kemik kesilerek yapılır (Farabeuf). Kesilmiş uzuvdan kalan kısım ileride ya doğrudan doğruya veya protez ile kullanılabilecek şekilde olmalıdır, yani sağlam kalmalı ve acı vermemelidir.

Ampütasyonlar ayrıca, yarmanın şekli ve yerine, anesteziye, hemostaz'a, yumuşak yerlerin yarılmasına, uzuv ucunun dikilişine, akaçlamaya göre tiplere ayrılır. Cerrahî, muhafazadan yana olmağa başladığı için, günümüzde ampütasyon gözden düşmüştür. Yalnız, çok önemli traumalar ve uzuvlarda beliren habis urlar söz konusu olunca ampütasyona baş vurulur.

• Organ ampütasyonları. Ampütasyon kelimesi bir organın ve özellikle rektum'un çıkarılması için de kullanılır. Rektum ampütasyonunda rektum tamamen çıkarılır ve başka yerde kalan bağırsaktan bir anüs yapılır; rektum kesip çıkarmasında ise organ kısmen çıkarılır, ya hemen veya kısa bir sürt sonra suni bir makat yapılır ve sonradan bağırsağın devamı sağlanır.

• Doğuştan ampütasyonlar. Ya bir uzvun tamamının veya bir parçasının yokluğu (el veya ayak parmağı) veya derin bir çentik halinde kalan eksik bir kesim şeklindeki oluşum bozukluklarıdır.

— Vet. İnsan cerrahîsinde bu kadar önemli bir yer tutan uzuv ampütasyonları, veterinerlikte aynı önemi taşımaz. Vakaların büyük çoğunluğunda bu ameliyatlardan faydalı bir sonuç almak imkânı yoktur. Uzuvlarının ucu bölünmüş olan cinslerde (geviş getirenler, domuzlar, yırtıcılar, tavuklar), iyileşemeyen hastalıklara tutulmuş parmak ve tırnakların ampütasyonu yapılabilir.

Bazı köpek cinslerinde, birtakım yersiz estetik endişelerle kuyruk ve kulakların, atlarda kısmen kuyruğun ampütasyonu yapılır. Boyunduruğa kolay konulabilmesi veya hayvanlar arasındaki döğüş tehlikesini azaltmak için öküzgillerde boynuzlar kesilebilir.

• Kollum amputasyonu. Uterusta yapılır ye kesit vajina ile bulaştığı yerin altında vajina içi veya vajina üstü amputasyonu diye ikiye ayrılır.

• Spontan ampütasyonlar.