AMUDERYA, (Eskiçağda Oxus, eski Araplarda Ceyhun). Batı Türkistan'da ırmak; 2 620 km Pamir yaylasının güneyinden doğar, sırasıyle Pamır ve Piyanc adlarını ve Vahş kolunun katılmasından sonra ise Amuderya ismini alır. Tacikistan ve Afganistan topraklarını ayırır. Termez'den aşağıda Türkmen çölüne girer ve geniş bir delta ile Aral gölünde sona erer. Anlaşıldığına göre ırmağın çığırı, oldukça yakın bir zamana kadar Sarıkamış çukurunu ve şimdiki özboy ölü vadisini takip ederek Hazar denizine ulaşıyordu. Amuderya'nın rejimi buzullar ile beslenme tipindedir; suların kabarması yaza rastlar (10 000 mVsn'ye kadar) ve kışın 200 m3/sn altına iner. Irmak çok fazla çamur taşır (yılda 302 milyon m3). Geniş vadisinde yer yer bataklıklar yayılır, özellikle aşağı çığırı üzerinde büyük sulama alanları bulunur.