ANTİOKHEİA. Esk. coğ. Selefkilerden kral* Seleukos Nikator veya onun hanedanı tarafından Kommagene, Margiane, Karia, Mezopotamya, Kilikya v.b.de kurulan veya yeniden yapılan şehirlerin adı.

1. Antakya'nın eski adı.

2. Karia bölgesinde, Maiandros'un (Büyük Menderes) güneyinde ve Vandalas (eski Morsynos) çayının bu nehirle birleştiği yerdedir. Burası, Antiokhos I'in Symmaithos ile Kranoos'u birleştirmesiyle kuruldu ve helenistik devirde önemli bir yer oldu. Roma konsülü, Manlius Vulso, Galat seferinde buradan geçti. Hıristiyanlık devrinde ise piskoposluk merkezi oldu.

3. (lat. Antiochea ad Pisidiam). önceleri Frigya, sonradan ise Pisidia bölgesinde önemli bir şehir. Bugün Yalvac'ın kuzeyinde yer alan kalıntılar, bu şehrin yapıları için kullanılmıştı. Tahminlere göre şehir, Seleukos soyundan kral Antiokhos I'in (M.Ö. 281-261) emriyle Maiandros kenarındaki Magnesia şehrinden gelen göçmenler tarafından kuruldu ve batıdan doğuya giden yolu Galatlara karşı koruyan bir merkez oldu. Şehirde daha önceden de var olan Men Askaios veya Askaenos kültü devam etti. Tapınağının geniş toprakları ve köleleri vardı. Şehir, Antiokhos III ile Roma arasında yapılan barıştan sonra muhtar bırakıldı (M.ö. 188). Sonradan diğer güney Frigya şehirleriyle birlikte Galat kralı Amyntas'ın idaresine girdi (M.ö. 36); bundan böyle de Toroslar'da aşiretlerin güney Frigya'ya saldırılarını önledi. Fakat Amyntas, Homonada'lılar kavmiyle savaşırken ölünce (M.ö. 25) burası da bütün Galatia ile birlikte Roma idaresine geçti ve «Colonia Caesarea Antiochea» adını alarak askerî koloni oldu. Şehre lus İtalicum bağışlandı. Sonradan Caesarea adını da aldı (M.ö. 27), fakat bu ad çok önem kazanamadı. Yazıtlardan öğrendiğimize göre, Men tapınağının toprakları koloniye verildi; şehrin mahallelerine de latince Vicus (eskiden yun. phyle) dendi. Koloniyi iki duo-vıri, bazen de Roma soylularının seçtiği bir praefectus yönetirdi.

Kalıntılar arasında üç gözlü giriş kapısı ve ona ait merdiven temelleri kayda değer. Kapı üzerinde, esi Augustus tapınağında bulunan bir yazıt vardır ve sözü geçen tapınağın eksik kısımlarını tamamlar. Augusta platea ile Tiberia platea denilen iki meydanı bağlayan bu kapıya ait parçaları Ramsay buldu (1914-1924). Bunlar Ramsay ile Anton von Premerstein tarafından incelendi. İleri ki yüzyıllarda şehri Araplar alarak, tahrip ettiler (713). Haçlılar da Dorylaeom (Eskişehir) savaşından sonra buraya geldiler.

4. Dağlık Kilikya kıyısında, Selinus ile Anemurion (Anamur) arasındaki şehir. Burası Antiokheia Lamotis adını da taşır. Bugün kalıntıları güneye yakındır.

5. Kilikya bölgesinde, Pyramos (Ceyhan) nehri kıyısındaydı. Kalıntıları bugünkü Karata? burnundadır.

6. Kommagene bölgesinde Tauros'dadır. (Toros). Bu şehrin, adına nazaran Kommagene kralı Antiokhos I tarafından kurulmuş olması mümkündür. Bugünkü yeri şüphelidir.