ASETİK sıf. (lat. aceium, sirke'den fr. acetique). Sirkeyle ilgili; sirkeyle aynı özellikleri olan. || Asetik asit, sirkeye tadını ve özelliklerinden birçoğunu veren asit. (Eşanl. ETANOİK.) || Asetik koku, sirke kokusunu andıran koku. || Asetik ester, alkol ve derişik asit karışımlarının damıtılmasıyle elde edilen ester. || Asetik mayalanma, sirke ve asetik asit veren mayalanma.

— ANSİKL. Asetik asit CHa—CO2H parafinler serisinin monokarboksilik asitlerine tipik bir örnektir. Sirkenin asididir. Bu madde, etil alkolün, suyun dı§arı atımıyle verdiği bir oksitlenme ürünü sayılabilir.

Bu oksitlenme, hava veya oksijen temasıyle ve nemli platin karası ve daha hızlı olarak da sulandırılmış nitrik asit, kronik anhidrit v.b. yardımıyle gerçekleşir. Esasen birçok sentetik yapım usulleri vardır. Asetik asit ayrıca şarabın asitli mayalanmasında, odunun ve daha birçok maddenin kuru damıtılmasında da meydana gelir.

• Elde edilmesi. Asetik asidin, seyreltilmiş sulu çözeltilerinden (sirkeden) elde edilmesi güçtür. Sirke asidinin (odun sirkesi) elde edilmesi, bu asidin sodyum asit asetat gibi kolay erimeyen bir tuzdan geçirilmesini gerektirir; bu tuz, damıtılınca asetik asit ve nötral asetat olmak üzere ikiye ayrılır.

Bugün, asetik asidin aşağı yukarı tümü sentez yoluyle elde edilmektedir. Asetilenin hidratasyonu ile meydana gelen asetaldehidin, havanın oksijeni tarafından, manganez asetat yardımıyle oksitlenir.

• özellikleri. Saf asetik asidin boğucu bir kokusu vardır; deriye değince bir yanma hissi uyandırır ve kabarcıklar yapar.16,7°Cyde erir. Sıvı halde yoğunluğu 1,005'tir; katı halde: 1,080. Asetik asit 117°C'de kaynar ve su ile alkolde her oranda erir.

Havada veya oksijen içinde yakılan asetik asit buharları mavi bir alevle yanar ve bu tepkime esnasında su ile karbon dioksit meydana gelir.

Asetik asit bir monoasittir: nötral tuzlar: potasyum asetat CHa COa K, kalsiyum asetat (CHa COa)2 Ca verir; asit tuzlar, potasyum biasetat ve bazik tuzlar, bazik kurşun asetat da meydana getirir. Asetik asit alkolle birlikte esterler veya metil asetat, etil asetat v.b. gibi alkoit asetatlar meydana getirir. Asetik asit, tuzverenlerle (klor, brom, iyot) yer değiştirme ürünleri verir. (Asetik 3Sİt, fosfor pentaklorür etkisiyle asetil klorür CHaCOCİ haline geçer.

• Kullanılması. Asetik asit, sanayide asetonun ve bazı asetatların, özellikle kurşun asetatın yapılmasında kullanılmaktadır. Saf asit, kimyada ve fotoğrafçılıkta tepken olarak ise yarar.

Asetik anhidrit (CHt—CO)O, asetil klorüre sodyum asetat etkisiyle hazırlanır. 137°C'de kaynayan bu sıvı, önemli bir asetilasyon etkenidir.