ASİA, lat. Provincia Asia, Romalıların Anadolu'daki ilk eyaleti. M.ö. 133'te ölen son Bergama kralı Attalos III memleketini Roma'ya bıraktı. Karışıklık içinde olan Roma bu işi düzenlemek için hal çareleri aradı, sonunda Senato, Bergama ve diğer şehirlere içişlerinde bağımsızlık tanıdı. Fakat Bergama'daki karışıklıktan faydalanan ve kendisinin Attalos IIl'ün vârisi olduğunu iddia eden Aristonikos adlı biri ayaklandı, bazı yerleri ele geçirdi. Ayaklanmayı bastırmak için M.ö. 132'de Roma'nın isteği üzerine komşu krallar anlaştılar. M.ö. 131'de Publius Licinus Crassus idaresinde, bir Roma ordusu Bergama'ya gönderildiyse de yenildi ve Crassus öldürüldü (M.ö. 130). Sonunda Manius Aquilus 10 kişilik bir senato heyetinin yardımıyle Asia'nın sınırlarını tespit ederek burayı eyalet haline getirdi.

Eyalette vergi alınma işlerinde haksızlıklar yapılıyordu. Roma'daki mahkeme «atlılar» sınıfının elindeydi. Vergi toplayan memurların da bu sınıftan oluşu, valilerin korkmalarına ve onlara kanlamamalarına sebep oluyordu. Romalılardan memnun olmayan eyalet halkı, M.Ö. 88'de bütün Romalıları öldürten Pontos kralı Mithridates VI'yı kurtarıcı gibi gördü. Fakat M.ö. 84 yılındaki Dardanos barışından sonra Sulla, Mithridates VI'yı destekleyen şehirlere ağır para cezası verdi, kendilerine sadık kalan yunan şehirlerine ise imtiyazlar tanıdı. M.ö. 71-70'te Lucullus vergi sistemini bir parça düzelttiyse de malî baskının şiddeti azalmadı. Böylece eyaletin vergi durumu çok kötü bir hal aldı. Uzun bir barış devri olan Augustus'un zamanında, eyalet refaha kavuştu. Hububat, zeytin ve Frigya'daki alaca ve kırmızı çizgili mermer ihraç edildi. Yünlü kumaş sanayii gelişti. Bunlara bağlı olarak imar faaliyetleri de arttı.

Eyaletin sınırları çeşitli devrelerde çeşitli sebeplerle değişikliklere uğradı. İmparator Diocletianus'un yeni teşkilâtı ile 7 kısma ayrıldı: Asia, Caria, Adalar, Lydia, PhrysaPri-ma veya Pacatiana, Phrysia Secunda veya Salutaris, Hellespontos.

Eyaletin başında vali olarak propraetor veya prokonsül bulunuyordu. M.ö. 27'de imparatorluğun eyaletleri, imparator ile Senato arasında paylaşıldığı zaman Asia da Senatoya düştü ve Diocletianus zamanına kadar bir prokonsül tarafından idare edildi. Merkez Ephesos'taydı. Vali hukukî işleri yönetirdi ve bu işin kolay olması için eyalet: Laodicea, Synnada, Apameia, Alabanda, Sardeis, Smyrna, Ephesos, Adramytteion ve Pergamum olmak üzere «conventus iuridicus» denilen 9 bölgeye ayrılmıştı. Malî işleri ise quaestor'lar yürütürdü.

Eyalette imparatora ait olan mülklerin dışındaki arazi, şehirler arasında ortaktı. Şehirlerin bir kısmı kendi hukukî işlerine bakan ve vergiden muaf olan hür şehirler (civitates immunes 'et liberae), diğerleri ise valiye bağlı, vergi veren şehirlerdi (civitates stipendiariae). Sonradan bu fark kalktı. Şehirlerin idare sisteminde halk (ekklesia) meclis (bule) ve idare makamları (arkhon'lar) vardı. Romalılar bunlara karışmadılar.

Daha önce dinî sebeplerle kurulmuş olan mahallî birlikler, Augustus zamanında eyaletin bütün şehirlerini içine alan bir birlik haline geldi (commune Asia). Şehirlerin temsilcilerinin katıldığı bu birlik bir bakıma eyalet merkeziydi. İlk zamanlar ihtiyaç anında toplanan meclis, Augustus'tan itibaren her yıl ve Asiarkhos denilen «Asia başrahibi»nin başkanlığında toplanarak tanrıça Roma ve imparatorların kültlerine bakardı. Bu sebeple de bu kültlere ait tapınakların bulunduğu Pergamum, Ephesos, Smyrna bazen de Sardis, Cyzicus, Laodicea ve Philatjelphia şehirlerinde toplanırdı. Meclisin bu toplantıları sırasında oyunlar da tertip edilirdi. Din işlerinden sonra eyaleti ilgilendiren siyasî meseleler de bu toplantılarda görüşülürdü.